Duurzaam renoveren

Veel van onze oudere woningen zijn niet bepaald energiezuinig. Willen we bestaande gebouwen bruikbaar en veilig houden, dan zijn investeringen in onder meer energiebesparing belangrijk. Een voorbeeld van geslaagd duurzaam renoveren: De Koningsvrouwen van Landlust.

De vraag naar nieuwe woningen neemt af. Tegelijkertijd neemt de waardering voor bestaande architectuur en leefomgeving toe. Vroeger dachten we vooral aan slopen en nieuwbouw, maar tegenwoordig is er veel meer aandacht voor renovatie en herbestemming.

Veel van onze oudere woningen zijn echter niet bepaald energiezuinig. Een woning die voor 1984 gebouwd is en die nog niet verbeterd is, valt vanwege de toen geldende bouwnormen automatisch in de onzuinigste energieklassen. Eind 2010 was de helft van onze huurwoningen voorzien van een energielabel. Uit de CBS-cijfers blijkt dat ongeveer dertig procent, een half miljoen woningen, in de drie onzuinigste energieklassen valt.

Forse uitdaging

Willen we al die bestaande gebouwen bruikbaar en veilig houden, dan zijn forse investeringen nodig, onder meer op het gebied van energiebesparing.

Zo staat de Amsterdamse woningstichting Eigen Haard voor de opgave om 32.000 portiekwoningen in de sociale sector duurzaam te herontwikkelen. Daaronder bevinden zich honderden monumenten. Een belangrijk speerpunt daarbij is energiereductie. Daardoor wordt minder CO2 uitgestoten en worden de energielasten niet onbetaalbaar voor de verhuurders. Bovendien is wonen in een goed geïsoleerd huis veel comfortabeler.

De afgelopen jaren heeft Eigen Haard het complex De Koningsvrouwen van Landlust gerenoveerd om ervaring op te doen hoe je zo’n duurzame renovatie goed kunt aanpakken. In de brochure over het complex schrijft de woningstichting:

‘Voor dit type portiekwoningen is de huur relatief laag en zijn de energiekosten hoog vanwege de gebouwkwaliteit, onder andere door de ongeïsoleerde massieve steens gevels. Als er niks zou gebeuren, zijn binnen enkele jaren de energiekosten hoger dan de huur. Deze ontwikkeling maakt dat bij dit type huurwoningen drastische energiebesparende maatregelen noodzakelijk. Bij De Koningsvrouwen gaan de energielasten dan ook met meer dan de helft omlaag. De huur stijgt echter fors, maar daarmee dus ook de huursubsidie die het grootste deel van de doelgroep ontvangt.’

De Koningsvrouwen van Landlust

Een schilderachtige naam voor twee gebouwen met portiekflats aan de Charlotte de Bourbonstraat in Amsterdam. Het complex uit 1937 werd door architect Versteeg ontworpen volgens de principes van ‘het nieuwe bouwen’ met licht, lucht en ruimte. Die karakteristieke architectonische kwaliteiten waren bij eerdere renovaties echter goeddeels verloren gegaan.

Eigen Haard wilde bij de renovatie het oorspronkelijke aanzien zoveel mogelijk terugbrengen, de inrichting van de woningen aanpassen aan de moderne tijd, de bewoners daarbij zoveel mogelijk betrekken en het energieverbruik drastisch reduceren.

Daar is ze volgens het juryrapport van de Gulden Feniks, een prijs die jaarlijks wordt uitgereikt voor de beste renovatie- en transformatieprojecten in Nederland, met vlag en wimpel voor geslaagd. Ook de bewoners blijken tevreden, zoals blijkt uit het feit dat na de renovatie de helft terugkeerde, terwijl 17 procent gebruikelijk is.

Energie besparen

Geïsoleerde woning De Koningsvrouwen van Landlust (bron: Eigen Haard, Amsterdam)

Eigen Haard bleek in staat om het energieverbruik (theoretisch) met tachtig procent te reduceren, van 238 kw/m2 per jaar naar 40 kw/m2 per jaar nu. Het gerenoveerde complex heeft nu energielabel A. Uiteraard zal in de praktijk moeten blijken of die besparing volledig gerealiseerd wordt. Het juryrapport van de Gulden Feniks:

‘Om de warmtevraag met 80 procent te verminderen zonder de monumentale kwaliteit van de flats aan te tasten, is een doos-in-doos-isolatie toegepast in combinatie met HR’’ beglazing met thermische onderbreking en gebalanceerde ventilatie. De basislast van de warmtelevering loopt via een collectieve warmtepomp en warmte- en koudeopslag in de bodem. Verwarming en koeling gaat via stralingsplafonds aangevuld met elektrische screens en aluminium lamellen. Op het dak staan zonnepanelen die vanaf de straat vrijwel onzichtbaar zijn. De jury vindt het een knappe prestatie dat zowel buiten als binnen het monumentale karakter van de flats onaangetast bleef terwijl de energiehuishouding door toepassing van moderne technieken op het hedendaagse niveau gebracht is.’

Andere maatregelen richten zich op de bewoners, zoals een energiebox met standby-killers en spaarlampen, en individuele bemetering die gekoppeld is aan de huisvideofoon en inzicht geeft in het energieverbruik.

Innovatief voorbeeldproject

Met de aanpak viel het project flink in de prijzen. Het ministerie van Economische Zaken gaf een Innovatieverklaring af voor het project. In 2009 ontving het project de Groene Speld van de gemeente Amsterdam en won het de Energie-transitieprijsvraag van Eneco.

Wat vooral belangrijk is, is de repeteerbaarheid van de technische ingrepen. Eigen Haard heeft 32.000 portiekwoningen in haar bestand die ze duurzaam wil herontwikkelen. Ook elders staan woningstichtingen voor een vergelijkbare opgave.

De Koningsvrouwen van Landlust werd geselecteerd voor de koplopersgroep van Senter Novem binnen de Unieke Kansen Regeling ‘Naar energieneutraal wonen’, een regeling die organisaties subsidieert die energiebesparing op een vernieuwende manier aanpakken.

Bij de planontwikkeling maakte Eigen Haard gebruik van de expertise van de European Federation for Living, die tot doel heeft het gemeenschappelijk realiseren van duurzame woon- en leefomgeving door uitwisseling van kennis en ervaringen. Inmiddels heeft de federatie het project aangewezen als innovatief voorbeeldproject.

Kennis delen

Oog voor het behoud van onze bestaande gebouwen dient een maatschappelijk belang, zegt ook het Nationaal Renovatie Platform (NRP), een breed platform in de vastgoed-, bouw- en ontwerpsector dat zich tot doel stelt ‘Toekomstwaarde creëren in bestaand gebouwd gebied’.

Ook overheden hebben tegenwoordig veel meer aandacht voor behoud en verduurzaming van onze woningen. Provincies hebben er speciale subsidieregelingen voor. Gemeenten stellen er prijzen voor in, zoals bijvoorbeeld de Groene Speld van de gemeente Amsterdam. De stad heeft als ambitie om alle nieuwbouw vanaf 2015 klimaatneutraal te maken. De Europese Commissie pleit met het oog op verduurzaming en energiebesparing voor het hanteren van het lage btw-tarief bij de renovatie van bestaande gebouwen.

Aan de TU Delft ontwikkelt men samen met het NRP een leergang Renovatie en Transformatie. Hoogleraar Vincent Gruis, die bij de ontwikkeling een voortrekkersrol vervult, pleit voor ‘omdenken van creatie naar re-creatie’ en ‘inspiratie ontlenen aan de randvoorwaarden die de bestaande omgeving dicteert’. Pilotprojecten als De Koningsvrouwen van Landlust vervullen daarbij een voorbeeldfunctie voor anderen die ook succesvol duurzaam willen renoveren.

Dit artikel verscheen ook op Sargasso in de serie Op weg naar Duurzaamheid
Eerdere afleveringen

Dit bericht werd geplaatst in Klimaat, Politiek en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s