Weigeren om te haten

De grote rol van Egypte bij de totstandkoming van de wapenstilstand tussen Israël en Hamas laat zien hoezeer de dynamiek in het Midden-Oosten verschoven is door de Arabische Lente. Het wordt tijd dat de VS zich gaan inspannen voor een allesomvattend vredesakkoord.

Verschillende commentatoren wijzen op de verschuivende dynamiek in het Midden-Oosten. Greg Myre gaat op NPR in op de veranderende rol van Egypte, nu de uit de Moslim Broederschap afkomstige Mohammed Morsi daar president geworden is. Die nieuwe rol komt bijvoorbeeld tot uiting in het bezoek aan Gaza van de Egyptische premier afgelopen week, een openlijke steunbetuiging aan de Palestijnen. Volgens Juan Cole, die dit eveneens signaleert, neemt Morsi aanzienlijke risico´s met zijn bemiddeling. Slaagt hij niet, dan liggen woede van het Egyptische volk en een confrontatie met de militairen, die hem ook nu al verantwoordelijk stellen voor de chaos in de Sinaï in het verschiet.

Gaza niet meer geïsoleerd, grotere rol Arabische leiders

Waar Gaza sinds de machtsovername door Hamas in 2006 geïsoleerd was, zien we nu Arabische leiders bezoeken aan Gaza afleggen. Naast de Egyptische premier waren dat ook de emir van Qatar en de Tunesische minister van Buitenlandse Zaken. De Arabische Liga kwam langs en Ban Ki-moon vloog naar Cairo voor overleg. Voor de Gazanen ongetwijfeld reden om een toename van internationale steun te zien. Ook Al Jazeera kijkt naar de veranderende rol van de Arabische landen in het conflict. Zo zei de emir van Qatar recent:

‘The situation is totally different now; and we should consider the way we deal with the situation in Gaza. Gaza has been besieged and it is time to ask the Israelis to end this siege. We also thank Egypt for opening Rafah Crossing for humanitarian aid to pass.’

Rami Khouri constateert dat er nu in de Arabische wereld voor het eerst democratisch gekozen regeringen zijn die de publieke opinie weerspiegelen. Dat verklaart volgens hem de symbolische bezoeken aan Gaza. Maar achter dat symbolisme gaat een politieke realiteit schuil, zegt Khouri: steeds meer mensen in de Arabische wereld zoeken naar wegen om hun steun aan de Palestijnen te laten zien op een manier die verder gaat dan de obligate retoriek. Dat is een hart onder de riem voor de Palestijnen, terwijl Israël zich daardoor wellicht juist meer ingesloten zal voelen.

Khouri verwacht niet dat Egypte en Jordanië het vredesakkoord zullen opzeggen, maar tegelijkertijd zullen de Arabische landen zich niet langer neerleggen bij de vernedering die zij zo lang ondergaan hebben, met name Egypte. Men zoekt naar een manier om de Palestijnen actiever te steunen zonder de eigen nationale belangen op het spel te zetten.

De VS hebben belang bij vrede

Op Foreign Policy gaat zowel Martin Indyk als Steven Cook in op het belang voor Obama om, gegeven de veranderende dynamiek in de regio, de blik weer op het Midden-Oosten te richten voordat hij weer richting Azië gaat. op weg gaat naar Azië. Het Israëlisch-Palestijns conflict raakt de kern van het Amerikaanse belang. Hoeksteen van de Amerikaanse positie is al 33 jaar het vredesakkoord tussen Egypte en Israël. Operatie Pillar of Defense en de dreigende grondoorlog stellen dat akkoord in de waagschaal, en daarmee uiteindelijk ook de Amerikaanse belangen.

Ruimte voor een nieuwe dynamiek is voor de VS dan ook van groot belang, zegt Cook. De korte termijnstabiliteit van een staakt-het-vuren werkte wellicht toen Mubarak nog farao was, maar is niet vol te houden in een wereld waarin de Arabieren het effect van people power ontdekt hebben. De VS kunnen niet langer onvoorwaardelijk Israël steunen, maar dienen een beleid te ontwikkelen dat de druk op Israël om vrede te sluiten met de Palestijnen opvoert. Ze moeten daarbij tegelijkertijd zorgvuldig opereren om de relatie met Israël, die van politiek en strategisch belang is, niet op het spel te zetten.

Wat volgens Indyke nodig is, is niet alleen een staakt-het-vuren, maar ook een langere termijnstrategie om de relaties tussen Israël en Gaza te stabiliseren. Dat is de enige manier om ervoor te zorgen dat Israël onderhandelingen over een definitieve oplossing van het conflict zal willen overwegen. Obama’s inzet is daarbij onontbeerlijk om de keuzes waar alle partijen voor staan op scherp te stellen. Wanneer Hamas ervoor kiest de bevolking van Gaza te voeden in plaats van te vechten tegen Israël, Egypte gaat zorgen voor zijn bevolking plaats van de anti-Amerikaanse en anti-Israëlische ideologie van de Moslim Broederschap te volgen, en Israël ervoor durft te kiezen de steeds contraproductiever wordende blokkade op te heffen, dan ontstaat er ruimte voor een nieuwe dynamiek die de huidige verwoestende cirkel kan vervangen.

Wil Hamas wel vrede?

New York Times-correspondent Ethan Bronner ziet het optreden van Hamas vooral een vorm van verzet tegen Israëls dominantie, en veel meer nog als een boodschap aan de regio: wij doen ertoe, vergeet ons niet. Hamas is er vooral op uit dat er een oplossing wordt gevonden voor het onrecht dat de Palestijnen in 1947 en 1948 is aangedaan, het vluchteling-zijn, zegt Rami Khouri. Ze zijn niet tegen onderhandelen met Israël. Ze sluiten overeenkomsten, spreken wapenstilstanden af, ruilen gevangenen uit. Daarmee erkennen ze niet Israëls bestaansrecht, maar wel de realiteit dat Israël er is. En met die realiteit dealen ze.

Bovendien, zegt Khouri, heeft Hamas al eerder uitgesproken mee te zullen gaan in het Arabisch Vredesinitiatief als het Palestijnse volk daar in een referendum voor kiest. Wat Hamas vooral wil is een rechtvaardige oplossing voor het vluchtelingenvraagstuk en een einde aan de Israëlische dreiging zoals die tot uiting komt in de blokkade, embargo’s enzovoort. Hamas is door de jaren heen realistischer en pragmatischer geworden. Hamas is ervan doordrongen dat een langetermijn oorlog niet aantrekkelijk is, maar wil evenmin een langetermijn onderwerping en ontmenselijking.

Empathie in plaats van ontmenselijking

Dat sluit goed aan bij wat Mark LeVine en Gershon Shafir stellen in hun onlangs verschenen boek Struggle and survival in Palestine/Israel, dat het levensverhaal en de ervaringen van individuele mensen centraal stelt. Shafir memoreert de uitspraken van Antonio Gramsci in zijn Prison Notebooks, waarover hij eerder een dissertatie schreef. Gramsci schreef vanuit de gevangenis aan zijn echtgenote:

‘Misfortune commonly has two effects: the first is the extinction of all feeling towards those who endure it, while the second—no less common—is the extinction in the latter of all feeling towards those who do not endure it.’

In een conflict verliezen mensen hun empathie voor de slachtoffers aan de andere kant. Het lezen van levensverhalen van individuele mensen kan bijdragen aan meer begrip en is daarmee een oefening in empathie.

‘Empathy does not weaken one’s claim to justice, since it consists not only of sensitivity to others’ vulnerability and need, but also to the integrity of their biographies as well as to their sense of justice.’

Dat is ook wat de Gazaanse arts Izzeldin Abuelaish drijft. Hij weigert te haten en wil werken vanuit liefde. Drie van zijn dochters kwamen begin 2009 tijdens operatie Cast Lead bij een bombardement om het leven. Sindsdien stelt hij zijn leven in het teken van vrede. In 2010 werd hij genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Vorig jaar verscheen zijn boek Bruggen, geen muren. Abuelaish heeft een droom: dat zijn kinderen, maar ook alle andere Palestijnen, hun kinderen en verdere familie, alle Israëli’s en hun kinderen veilig zullen zijn en voldoende te eten zullen hebben. Menselijkheid is daarvoor belangrijk maar, schrijft hij, dat is niet genoeg:

‘We moeten handelen. Het is maar al te bekend dat er voor het voortbestaan van het kwaad niets anders nodig is dan dat de goede mensen niets doen. De waardigheid van de Palestijnen staat gelijk aan de waardigheid van de Israëli’s, en het wordt tijd om in samenwerking, naast elkaar te gaan leven – een andere weg is er niet.’

Daarmee vatte hij de essentie van het conflict én de oplossing ervan samen. Tijdens TEDxWaterloo zei hij het dit voorjaar in andere woorden:

‘The biggest weapon of mass destruction is the hate in our souls.(…) Hate, violence and diseases … are created and we expose our children (…) No one was born violent or with hate.’

Dit artikel verscheen ook op Sargasso in de rubriek ‘Elders in de wereld’
Eerdere artikelen over actuele ontwikkelingen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten, Oorlog & geweld en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Weigeren om te haten

  1. Aad Verbaast zegt:

    Goed verhaal. Maar wel weer opvallend dat in dit stuk Abbas ook niet voorkomt. Maakt het er allemaal niet eenvoudiger op daar.

  2. reinejragolo zegt:

    Arabische leiders hebben grote schrik omtrent hoe het de PLO-leiders en hun gezinnen is vergaan in Gaza.

  3. @Aad
    Abbas heeft op dit moment niet zoveel te zeggen in Gaza. Wat het ook niet eenvoudiger maakt is dat Israël weigert te onderhandelen met een eenheidsregering waar Hamas in zit. En tegelijkertijd zich afvraagt met wie ze vrede sluit nu Hamas niet aan tafel zit. Ik denk dat je er niet omheen kunt te praten met de PA/PLO én Hamas. Je kunt geen vrede sluiten als een van de partijen daarin niet participeert.

    @reine
    Ik ben daarover eigenlijk in geen van de analyses iets tegengekomen. Ik vraag me af of het klopt wat je schrijft. Heb je daar bronnen voor?

  4. reinejragolo zegt:

    Arabische leiders willen rust in de regio.
    Een Hamas die stelt dat Palestijnen zo graag willen sterven met het vermoorden van Israeli’s die zo van het leven houden kun je zelf wel nagaan hoe ongerust de Arabische leiders zijn die
    een land besturen met voor het meerendeel mensen die onder de armoedegrens leven.

  5. Reine, dat ben ik met je eens, dat de leiders rust willen. Terwijl hun volk brood op de plank wil, zeggenschap en waardigheid.
    Hét probleem voor die rust is niet Hamas. Hét probleem is het feit dat het conflict tussen Israël en Palestina maar blijft voortduren. Een aantal buurlanden herbergt grote aantallen Palestijnse vluchtelingen. Ik zie in de praktijk wat de gevolgen zijn van dat maar blijven voortmodderen. Hamas is daarin geen oorzaak, maar een symptoom. Die uitspraken van Hamas zijn cynisch. Maar mij verbazen ze niet, als je je leven doorbrengt in een gebied waar je leven ook niet zo veel waard lijkt te zijn, en een vijand die het normaal lijkt te vinden om grote aantallen slachtoffers te laten vallen, een bevolking op een net niet hongerdieet te zetten, rioleringen en waterpijpen te bombarderen en in de Westbank mensen het leven lastig te maken op allerlei manieren. Dát raakt aan menselijke waardigheid.

    Ik schreef in dit artikel over Abuelaish. Die man is geboren en opgegroeid in een vluchtelingenkamp. Hij is bij lange na niet de enige. Ik kan me niet eens voorstellen wat dat met je doet. Als je ouders, je grootouders, jijzelf, je kinderen zo moeten leven.

    Dan kun je natuurlijk zeggen: hadden ze maar niet op Hamas moeten stemmen. Maar dat is een drogreden. Want toen Hamas nog niet in beeld was, werd hun land ook bezet en werden ze ook onderdrukt.

    Het is eerder omgekeerd. Hamas kreeg zoveel stemmen en krijgt nog steeds steun juist vanwege die totale uitzichtloosheid. Al die jaren van hoofdzakelijk vreedzaam verzet hebben nergens toe geleid, zou ik denken als ik een Palestijn was.

    Wij waren ooit vijf jaar bezet. Nu, anno 2012 zijn we nog steeds niet zover dat we samen met onze toenmalige vijand dat kunnen herdenken. Maar we verwachten wel van anderen dat ze alles wat hen dierbaar is maar opzij schuiven.

  6. joost tibosch sr zegt:

    Het vervelende is, Johanna, dat we eigenlijk best beseffen dat we ons samen met huidige Duitsers een WOII moeten kunnen herinneren en dat we best weten dat veel Duitsers ook slachtoffer van die oorlog waren. Nog erger nu is dat we eigenlijk niet kunnen snappen, dat we dat menselijk gevoel voor elkaar meer dan een halve eeuw niet op konden brengen. Met onze ervaring zou je Israeli en Palestiijnen nu al toewensen, voordat ze dat weer zoveel later -en waarom eigenlijk- pas beseffen, tot dit toch zo voor de hand liggende menselijke inzicht komen, dat Israeli en Palestijnen de moeite waard zijn..

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s