Slavoj Zizek: ‘het huwelijk tussen kapitalisme en democratie is voorbij’

Van het Midden-Oosten tot in de straten van Londen en de steden in de
Verenigde Staten gaan mensen de straat op uit onvrede met de status quo. Ze
protesteren tegen de ijzeren greep van overheden of tegen de toenemende kloof
tussen arm en rijk. De Sloveense filosoof Slavoj Žižek vraagt zich af waar die
verandering toe moet leiden, of er een duidelijke lange termijn visie is op
maatschappelijke hervorming. Hij is bezorgd over de toekomst van het westers
democratisch kapitalisme: ,,het huidige systeem heeft haar vanzelfsprekendheid
en automatische legimitatie verloren en het veld ligt nu open.’’

Žižek staat bekend om zijn kritische houding tegenover het kapitalisme én het
communisme. Onlangs sprak hij met Al Jazeera over de huidige veranderingen in
het wereldwijde financieel-economisch systeem. Volgens hem weten de
demonstranten niet waar ze heen willen, ze roepen slechts om consumentisme en
zijn niet in staat doelen te formuleren. Het huidige systeem heeft volgens hem
haar grenzen bereikt, maar de tragiek is dat we geen idee hebben welk effectief
systeem ons huidige kapitalistische democratische systeem zou kunnen
vervangen.(video na de klik)

Europa zit gevangen tussen enerzijds de Brusselse technocratische visie
waarin alles goed komt als we ons maar organiseren als wereldmarkt en
concurrerend zijn, en anderzijds nationalistische anti-immigratie bewegingen.
Maar, zegt Žižek, de wereld vraagt nu om een echt alternatief. ,,Wie wil er nu
wonen in een wereld waarin de keuze slechts gaat tussen Angelsaksisch
neoliberalisme of Chinees-Singaporees kapitalisme met Aziatische waarden, wat
betekent autoritair kapitalisme, wat nu veel effectiever aan het worden is dan
het westerse liberaal kapitalisme’’?

Er is echter ook reden voor gematigd optimisme. In ieder geval neemt het
bewustzijn toe dat onze huidige problemen ,,niet slechts veroorzaakt worden door
inhalige mensen in een systeem dat verder goed is’’, maar dat we het systeem als
zodanig ter discussie moeten stellen. De vraag is, nu ,,het systeem haar
legitimiteit aan het verliezen is en het speelveld open ligt’’, wie het daardoor
ontstane vacuüm gaat opvullen. Als we niks doen, zegt Žižek, zal er vanzelf een
nieuw soort autoritaire maatschappij ontstaan.

Hij wijst op het historisch belang van de huidige ontwikkelingen in China.
Hét argument voor kapitalisme was tot nu toe dat het vroeger of later vanzelf
leidt tot een roep om democratie. Hij is bang dat we met het ,,kapitalisme met
Aziatische waarden’’ een kapitalisme krijgen dat veel dynamischer en efficiënter
is dan ons westerse kapitalisme. ,,Het huwelijk tussen kapitalisme en democratie
is voorbij’’, aldus Žižek.

Dit artikel verscheen op 2 november 2011 op Sargasso

Dit bericht werd geplaatst in Politiek en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.