Arabische Lente?

Hoe zit het nu met die zo bejubelde Arabische Lente, is een win-win situatie wel mogelijk? Die vraag van een van mijn trouwe reageerders laat zich goed beantwoorden door een gerenommeerd politiek commentator uit het Midden-Oosten: Rami Khouri. Over het belang van historische analogieën om de ontwikkelingen in het Midden-Oosten op waarde te kunnen schatten. En waarom de westerse term ‘Arabische Lente’ de lading niet dekt.

Strijders in de Arabische Opstand 1916 - 1918 (foto: Wikimedia Commons/Library of Congress)

Toen ik vorige week oude tijdschriften aan het opruimen was, kwam ik het Winter 2009/2010 nummer van Maarten! tegen. Daarin stond een interview met Jan Marijnissen, die zei:

“…in sociaal opzicht is Nederland nog altijd een van de meest sophisticated landen ter wereld. Dat is niet louter onze eigen verdienste; je wordt nu eenmaal geboren op een bepaalde plaats in een bepaalde omgeving – je bent het product van gebeurtenissen en omstandigheden waarop je geen enkele invloed hebt gehad. Het is belangrijk om van dat historisch besef doordrongen te zijn…”

Marijnissen’s woorden sloten perfect aan bij twee recente opiniestukken van Rami Khouri, directeur van het Issam Fares Institute for Public Policy and International Affairs aan de Amerikaanse Universiteit in Beiroet. Khouri was hoofdredacteur van de Jordan Times en de Libanese Daily Star, hij schreef voor de Financial Times en de Washington Post. In het Midden-Oosten, maar ook daarbuiten, is hij een commentator met aanzien.
Khouri stelt een aantal historische analogieën aan de orde die volgens hem zinvol zijn voor een goed begrip van de huidige ontwikkelingen in het Midden-Oosten en het beoordelen van de implicaties ervan.

“In their ongoing revolts against police states and overly centralised autocratic governments, ordinary Arab men and women are compressing into a single moment their equivalent of perhaps the two most outstanding global historical moments of the past 300 years or so: the democratic revolutions that engulfed the world from their starting points in France and the United States in the late 18th century; and the global decolonization movement that swept much of the Third World in the mid-20th Century.”

Khouri spreekt over de monumentale krachten die bij die revoluties aan het werk waren om menselijke en sociale transformatie te bewerkstelligen. Het is het soort ontwikkelingen dat laat zien hoe sterk overal ter wereld de lokroep van vrijheid en soevereiniteit in het hart van mensen weerklinkt. Hij brengt in herinnering dat democratische revoluties en bevrijdingsbewegingen vaak tientallen jaren in beslag namen en regelmatig gepaard gingen met politiek geweld, binnenlandse onrust, intensieve onderhandelingen, vallen en opstaan, en met strijd binnen en tussen dominante politieke bewegingen. Soms kwamen die transformaties tot stilstand. Soms duurde het een eeuw of langer voor alle burgers er de vruchten van konden plukken. Neem het vrouwenkiesrecht, dat soms pas honderden jaren na de oprichting van de staat of het ontstaan van de natiestaat werd ingevoerd: 1920 in Amerika, 1928 in Groot-Brittannië, 1944 in Frankrijk, 1971 pas in Zwitserland.
Hij noemt nog een derde aspect, dat het ontstaan van democratie en vrijheid sterk beïnvloedt: economische ontwikkeling. In samenlevingen die welvarend zijn en waar een geloofwaardige mate van sociale gelijkheid heerst, zal eerder sprake zijn van een levendige democratie dan in landen die arm en gepolariseerd zijn en waar spanningen heersen.

Khouri stelt dat die drie ontwikkelingen zich in veel Arabische landen op dit moment gelijktijdig voordoen. Burgers roepen om vrijheid, democratie en daadwerkelijke soevereiniteit van het volk en kampen tegelijkertijd met een uitgeholde economie en een corrupte bureaucratie. Men probeert in een paar maanden te bewerkstelligen waarin leidende westerse democratieën en onafhankelijke staten slechts in tientallen of zelfs honderden jaren slaagden: een einde maken aan onderdrukking door autoritaire regimes en buitenlandse invloeden, het hervormen van het landsbestuur, het verbreden van de basis voor nationale besluitvorming zodat alle burgers het gevoel krijgen dat ze invloed hebben op de manier waarop hun land geleid wordt, het revitaliseren van de economie en het bewerkstelligen van sociale gelijkheid.
Zelfs voor de meest ontwikkelde en stabiele samenlevingen is dat een opgave van jewelste. Laat staan voor de Arabische landen, die op drie fronten tegelijk moeten opereren, maar ervaren talent ontberen. Khouri stelt dan ook dat de mensen in de Arabische wereld met veel moed een schier onmogelijke prestatie leveren, een prestatie die ons in de eerste plaats met ontzag zou moeten vervullen.

Khouri heeft dan ook bezwaar tegen het begrip Arabische Lente. Waar westerlingen spreken over een lente, spreken de Arabische burgers zelf over revolutie en Arabische opstand, daarmee rechtstreeks terugverwijzend naar de oorspronkelijke Arabische Opstand aan het begin van de twintigste eeuw, die tegen Ottomaanse en Europese overheersing.
De term ‘Arabische Lente’ suggereert niet alleen een winter die eraan voorafging, maar ook een beperkt overgangsmoment dat weldra plaats zal maken voor het volgende seizoen. Hij weerspiegelt de tijdelijkheid van de Praagse Lente van 1968 en de Europese revoluties in 1848. Veelzeggend is dat voor de revoluties in de Sovjet-Unie nooit de term ‘lente’ gebruikt werd, maar Glasnost en Perestrojka. Naar werkelijke verandering verwijzen we met termen als revolutie, niet lente, behalve dan, aldus Khouri, in de Arabische wereld. De term ‘lente’ bagatelliseert de ernst van de protesten tegen bestaande regimes en hij onderwaardeert de intensiteit en moed van burgers die hun vaak wrede en goedbewapende veiligheidsdiensten de wacht aanzeggen.
‘Lente’ is bovendien een passief woord, iets dat mensen overkomt, hulpeloze mensen die geen macht, geen stem in het proces hebben. In de termen die Arabieren zelf gebruiken weerklinkt daarentegen activisme, wilskracht, empowerment en vastberadenheid. Het zijn termen die duiden op het vermogen van burgers om hun wereld te veranderen, op ijver en volharding.

En wellicht, zegt Khouri, is de term ook een stilzwijgende uiting van de terughoudendheid waarmee westerse landen de implicaties van vrije Arabieren die zelfbeschikking nastreven en het vermogen hebben om zelf hun landen af te bakenen en hun nationale politiek vorm te geven, erkennen, laat staan omarmen of ondersteunen. Die taak hebben westerse mogendheden in de afgelopen anderhalve eeuw vooral aan zichzelf toebedeeld, daarbij mede geleid door imperialistisch eigenbelang, energiebehoefte, economische belangen en pro-Israël bias. Nu Arabische burgers hun dociliteit afwerpen en de controle over hun eigen samenlevingen dreigen over te nemen, leidt dat bij velen in het Westen tot onzekerheid hoe daar mee om te gaan.
Bovendien laat een ‘Arabische Lente’ de westerse (inclusief Russische) betrokkenheid bij de donkere, bittere en eindeloze winter van de oude autoritaire regimes die eraan voorafging, genoeglijk uit beeld verdwijnen. Volgens Khouri zijn revolutionaire, zelfverzekerde Arabieren voor velen een schrikbeeld. Zachtere Arabieren die meebewegen met de seizoenen en meewaaien met de wind, zijn een stuk comfortabeler.

Khouri eindigt zijn betoog met een waarschuwing: wanneer westerse politici en media over dit moment van groots historisch zelfbewustzijn en nationalistische strijd spreken met het vocabulaire van wind en getij, kunnen we erop rekenen dat de eeuwenlange gevolgen van de strijd tussen kolonialisme en nationalistisch verzet zich zullen blijven doen gelden. Onze taal is wellicht de makkelijkste plek om deze zorgwekkende erfenis ongedaan te maken. Het inwisselen van de term ‘Arabische Lente’ voor een term die beter past, zou een goed begin zijn.

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

16 reacties op Arabische Lente?

  1. joost tibosch sr zegt:

    Heb in Praag, nog redelijk jong, de -later besefte- illusie van de Praagse lente meegemaakt. Heb vele jaren later in Leipzig aan den lijve de Wende ervaren: de enorme moed, spanning en angst van het ogenblik zelf met de daarna komende uitbundige opluchting het overleefd te hebben en in alle ongewisheid vrij te zijn….en meteen ook het gevoel van enorme opgave en uitdaging die die situatie met zich meebracht, toen nog nauwelijks te overzien, naar de toekomst toe! Heb op dat moment ook heel sterk de -nu al bijna vergeten, maar ginds weer in islamvorm herkenbare- christelijke geloofsinspiratie ervaren! Op mijn oude dag kan ik hen nu slechts het beste wensen. Stel voor dat we niet meer over arabische lente, maar over arabische Wende spreken.

  2. Er zijn grote stukken over geschreven.Veel getheoretiseer.Maar als je alle “revoluties” teru brengt tot wat ze werkelijk zijn: een simpel voedsel oproer., dat hier en daar door groeperingen van buiten af gesteund overgenomen werd.
    Tunesia, egypte: zal nks verbeteren; libie is weer een USA kolonie aan het worden;Syrie, zal wel doodbloeden 9de revolutie bedoel ik) jemen is al de kop ingedrukt en in de rijke arabische landen , gebeurt daar wat wordt het accuut en hard de kop ingedrukt.
    Achterliggende reden: De arabische landen zijn op een uitzondering na stammencultuur; daarnaast islamitisch.
    De islam vind demokratie duivels; en in de stammencultuur past het totaal niet.
    Dus na een oproer, zal er een nieuwe leider komen; veel gepraat.Na een jaar zal blijken dattie hetzelfde is als zijn voorganger.

    Er moet nog heel veel water onder de brug door voordat arabische landen capabel zijn tot een echte demokratie.

  3. Bijzonder @Joost, dat je zowel de Praagse Lente als Die Wende hebt meegemaakt. Inderdaad een nauwelijks te overziene uitdaging. Eén die de moeite waard is, dat dan wel!

  4. @PHM
    Voedsel is hoogstens een aanleiding, net als werkloosheid. Als je de berichtgeving hebt gevolgd, dan zie je dat machthebbers vaak eerst reageren met het verlagen van prijzen. Maar tot nu toe heeft dat nog geen enkele revolutie gestopt. Onlangs sprak ik iemand van de Syrische oppositie, die tegen me zei: we willen geen brood, we willen vrijheid en democratie, autonomie over ons eigen leven.

    Hoezo trouwens: ‘De islam vindt demokratie duivels’? Wellicht dat enkele extremisten die mening zijn toegedaan, maar voor het gros van de moslims geldt dat toch echt niet. Al-Azhar bijvoorbeeld, de belangrijkste soennitische spreekbuis in Egypte, gaf onlangs nog een verklaring uit waarin ze stelt dat Egypte een democratische rechtstaat moet worden, waarin alle burgers voor de wet gelijk zijn en niet je geloof leidend is maar je burgerschap. Je zou er goed aan doen niet van dit soort ongefundeerde meningen te verspreiden.

    De meest voor de hand liggende reden dat revoluties de kop worden ingedrukt, is niet dat degenen die in opstand komen moslim zijn, maar dat degenen die hen onderdrukken dictators zijn die het liefst aan de macht willen blijven. Met grof geweld in een aantal gevallen.

  5. rikus zegt:

    Ik denk dat de Arabische lente uitdraait op een koude Winter
    Minder vrouwen en mensen rechten

  6. @PHM
    Je misbruikt mijn gastvrijheid. Je laatste drie reacties zijn verwijderd en jij bent verbannen.

    @rikus
    Mensenrechten? Hebben de mensen die in opstand komen die dan?

  7. rikus zegt:

    De Kadafi aanhang in elk geval niet heb ik gezien. Geboeid met een nekschot

  8. Dat waren inderdaad schokkende beelden Rikus. Beelden waarvan we nog niet met zekerheid kunnen zeggen wat de toedracht is. Als er sprake zou zijn van wraakacties, dan is dat uitermate triest. Op dit moment staat dat echter nog niet vast. Zie bijvoorbeeld ook dit bericht op Sky. Al Jazeera meldde vandaag:

    Human Rights Watch says it has evidence that pro-Gaddafi forces killed at least 17 prisoners and carried out “suspected arbitrary executions of dozens of civilians, including professionals” in the days before Tripoli fell to the rebels.

    Je reactie is helaas geen antwoord op mijn vraag, die ging over mensenrechtenschendingen door dictatoriale regimes als dat van Khadaffi en Assad, die met geweld hun bevolkingen onderdrukken.

  9. rikus zegt:

    Ik denk dat je mijn antwoord daarop wel kent.
    Maar geen van de patijen houdt zich in dit soort situaties aan de regels die de internationale organisaties voor mensen rechten stellen. Het is en vuil spel op elk gebied. Vooral in landen met een stammen cultuur zijn de wreedheden niet te filmen. Hoe dit te stoppen? Jij mag het zeggen.
    Het grote voorbeeld is Irak. Echte vrede is een utoptie

  10. Rikus, als ik je antwoord zou kennen, zou ik de vraag niet stellen. Wederom duik je weg.

    Ik snap nooit waarom mensen denken dat je zo’n groot gebied als de Arabische wereld onder één noemer zou kunnen scharen. Natuurlijk zijn er overeenkomsten tussen al die landen, maar er zijn vooral ook grote verschillen en unieke omstandigheden. Alles onder één noemer scharen komt op mij over als een gigantische vorm van simplisme.
    Irak bijvoorbeeld kun je niet vergelijken met Libië. Irak werd bezet door buitenlandse mogendheden, die vervolgens alle bestaande structuren afbraken. Het effect daarvan was volslagen wetteloosheid en ontbreken van ordehandhaving.
    In Libië wil de Overgangsraad de bestaande overheidsstructuren juist handhaven. Daarnaast is duidelijk opgeroepen wraakacties achterwege te laten en met waardigheid op te treden.

    Irak is inderdaad het grote voorbeeld. Van hoe het niet moet. Ook landen waar mensen nu in opstand komen, spiegelen zich daar aan. Niemand zit er op te wachten dat zijn eigen land een tweede Irak wordt.

    Overigens: wreedheden in oorlogstijd komen altijd en overal voor. Dat allemaal toeschrijven aan stammenstructuren lijkt me dan ook nogal kort door de bocht. Denk alleen al aan de manier waarop we in eigen land wraak namen op mensen die met de Duitsers heulden.

  11. rikus zegt:

    Landverraders krijgen in alle landen denk ik een speciale behandeling, wij vormden daar na de oorlog geen uitzondering op.
    In de Arabische landen spelen andere factoren mee. De stammen cultuur is er daar een belangrijk onderdeel van. Die vormen in feite allemaal kleine gebieden waar een stam oudste de heerser is als een koning in zijn eigen rijk.. Die positie willen ze behouden De onderlinge haat en nijd moet je niet onderschatten. In Irak was en is dat niet anders. Er vinden nog steeds aanslagen plaats en niet op wat jij noemt de bezettingsmacht. Maar op eigenvolk.
    Ook in Libië zal het chaos worden. Je hoort te vaak de kreet: Allah akbar!.
    Ik Egypte zijn de eerste sporen van een steviger greep naar de macht door de moslim broederschap al zichtbaar en dat zal in al die landen de boventoon gaan voeren. Met als doel den mensen onder de knoet te houden, nu met religie en islamitische wetgeving.
    Het is fijn dat een volk zich ontworsteld aan een dictatuur, maar of het werkelijk beter voor hen wordt? Afwachten.

  12. Je hoort inderdaad regelmatig Allahu akbar, als uiting van vreugde eerst en vooral. En daar is ook wel reden toe als je je weet te bevrijden van het juk van een dictator die al zo lang aan de macht was, zou ik zeggen.

    Dat in een land als Egypte de Moslim Broederschap meer voet aan de grond krijgt, en in bredere zin moslims zich laten horen in de politiek, dat lijkt me niet zo vreemd in een land waar het overgrote merendeel van de bevolking moslim is. Het zou pas gek worden als moslims in de politiek geen rol zouden spelen.
    De vraag is dan ook niet of religie in de openbare ruimte een rol mag spelen. De vraag is of dat gebeurt op een manier waarin de rechten van elke burger gegarandeerd zijn. Overigens kent Egypte bijvoorbeeld geen stammenstructuur zoals je die wel ziet in Libië. Dat alleen al geeft aan dat je niet al die landen zomaar op één hoop kunt gooien.

    Ik kan niet zoveel met reacties zoals die van jou, die moslims en Arabieren lijken te beschouwen als een soort van uitzonderingscategorie, als een speciaal soort mensen die fundamenteel anders zouden zijn als de rest van de wereldbevolking, als de ‘eeuwige ander’, als vreemd en bedreigend.

    Als ik kijk, dan zie ik eerst en vooral mensen. Mensen die willen leven in vrijheid, die willen dat hun stem gehoord wordt, die zelf willen beschikken over hun leven, die zelf hun land willen besturen. En die net als wij graag een goed leven willen leiden. Kortom: ze lijken op ons, ze zijn ons.

  13. rikus zegt:

    Het onder het juk van een dictator uit willen daar is niets mis mee.
    Maar als dit dezelfde gevolgen voor de bevolking heeft als destijds in Iran dan is de democratie nog verder zoek. Maar we zullen uiteindelijk wel zien hoe het balletje werkelijk rolt.
    Jij kijkt naar mensen, ik doe dat ook en zie ik zowel in Egypte als in Libië goed en modern geklede en verzorgde mensen. Ook rijdt daar een klasse aan autos rond. Nu heb ik natuurlijk wel een beperkt gezichtsvermogen.
    Dat was wel heel anders toen de muur in Duitsland viel een walmende rij trabantejs en mensen in kleding uit het jaar O

  14. Precies, ik zie die moderne mensen ook, en dat is ook precies waarom ik vertrouwen heb. Die mensen gaan zich echt niet door wie dan ook laten vertellen dat ze weer ouderwets moeten worden. Die willen zelf hun toekomst vorm geven. En het beste wat we kunnen doen is hen daarin nabij zijn.

  15. rikus zegt:

    We zullen afwachten als de sharia de wettelijke basis wordt, dan waait de wind uit de verkeerde hoek
    De koran kan hard om zich heel slaan en elke moslim wil het voorbeeld van Mohammed (VZMH) volgen

  16. joost tibosch sr zegt:

    Rikus, we zijn het helemaal eens dat we ons (en iedereen) moeten en mogen beschermen tegen moslimterrorisme. Zoals ik ook kritisch ben op christenen (in zijn ergste vorm bv. een Breivik), durf ik ook rustig kritisch op moslims te zijn. Maar ik blijf me verbazen over wat je allemaal beweert en denkt te weten over bv Mohammed, islam, Allah en sharia. Om daar het nodige van op te steken, kun je -volgens mij- beter niet te veel naar (Breivik) Wilders,Bosman,Janssen etc luisteren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s