Vreemde gasten

Mijn schoonzussen uit Jordanië zijn vertrouwde gasten. En nu ze even uit winkelen zijn, heb ik de gelegenheid wat foto’s te maken van de vreemde gasten die mijn tuin hebben overgenomen en wat te schrijven over onze ervaringen eerder deze week. Ervaringen met vreemde gasten in en uit Nederland.

Hommels genieten van de kaardebollen (foto: Johanna Nouri)Hommels genieten van de kaardebollen (foto: Johanna Nouri)

De kaardebol en de veronica virginica alba staan volop in bloei en ze trekken massa’s bijen aan. Evenals het koninginnekruid dat zich nog bescheiden op de achtergrond houdt, maar merkwaardig vroeg voor de tijd van het jaar op het punt van bloeien staat. Het zijn vreemde gasten. De hele dag zijn ze bezig met het vergaren van kostbare lekkernijen. Ze vliegen af en aan en verdringen elkaar zowat in hun ijver. Het zoemt dat het een lieve lust is.

Vreemde gasten, daarover ging ook de thematentoonstelling Verhalen van immigranten in het Openluchtmuseum, dat we eerder deze week bezochten. We stonden stil bij een prachtig, groen geschilderd huis met een fraaie tuin. Voor mijn schoonzussen, die geen gelegenheid voorbij laten gaan om hun ervaringen vast te leggen, dé gelegenheid voor een foto shoot. Pas toen we naar binnen gingen, drong het tot me door wat voor huis dit eigenlijk was.

Kamp Lage Mierde (foto: Johanna Nouri)Woonvertrek in Kamp Lage Mierde (foto: Johanna Nouri)

We bevonden ons in Kamp Lage Mierde, een van de woonoorden waar de Molukkers werden gehuisvest nadat ze waren verscheept naar Nederland na de politionele acties, in de vaste overtuiging dat hun verblijf hier slechts van zeer tijdelijke aard zou zijn. De Nederlandse overheid had hen dat immers beloofd en stelde hen op niet al te lange termijn hun eigen staat in het vooruitzicht.
Het was behoorlijk schokkend om op deze manier met de harde werkelijkheid geconfronteerd te worden. Om te zien hoe gezinnen met negen of tien kinderen bivakkeerden in een kamertje van een paar vierkante meter, waar de koffers altijd gereed stonden voor hun naderende terugkeer. Maar ze kwamen bedrogen uit.
De bijbehorende panelen beschreven hun lot. Ik las hoe de Nederlanders op hun ontdekkingstochten ook de Molukken aandeden en met veel geweld jegens de plaatselijke bevolking de handel in kruidnagel, nootmuskaat en foelie overnamen. Hoe de Molukkers vochten voor ons vaderland, in dienst van het KNIL, het Koninklijk Nederlands Indisch Leger.
Hoe ze na het uitroepen van de onafhankelijkheid en de daarop volgende politionele acties door hun landgenoten dusdanig met argusogen werden bekeken dat een overtocht naar Nederland een goed plan leek. Hoe ze hier aangekomen werden gehuisvest in speciale woonoorden, waarvan Kamp Lage Mierde er een was, barakken die in sommige gevallen – zoals Kamp Vught – kort tevoren nog hadden gediend als concentratiekamp voor de joden.
Ik las hoe de overheid haar beloften niet nakwam, maar hen wel de rekening stuurde voor de kosten van de overtocht. Na verloop van tijd werden speciale woonwijken voor hen ingericht. Lang niet alle Molukkers vonden dat een goed plan, ze waren geen voorstander van de nieuw gepropageerde zelfzorg en vonden dat de overheid haar beloften diende na te komen. Waarop de overheid in haar wijsheid besloot het leger met tanks op hen af te sturen. Nederland gastvrij? Hoezo?

Op diezelfde tentoonstelling was ook een gedeelte ingericht over onze eigen emigranten. In de eeuwen die achter ons liggen was er regelmatig sprake van emigratiegolven. Denk bijvoorbeeld aan geloofsvluchtelingen als de Mennonieten en de Pelgrimvaders. Die laatsten kwamen vanuit Engeland naar ons land, maar besloten vervolgens om toch een ander land te zoeken waar zij een nieuw bestaan konden opbouwen. Vanuit Delfshaven, waar veel nog aan hen herinnert, staken ze de grote plas over naar Amerika. Onder hen waren ook de voorouders van George W. Bush en Barack Obama.
Op zich was emigreren voor Nederlanders dus niet nieuw. In de zeventiende eeuw trokken veel Friezen naar de Delta van Dantzig in Polen. In Amerika herinneren de Dutch barns aan eerdere migratiegolven.

U wilt naar Canada? (foto: Johanna Nouri)

De jaren vijftig van de vorige eeuw spanden echter de kroon. Nederlanders hadden het moeilijk na de Tweede Wereldoorlog, die ons land berooid achter liet. Daardoor nam de emigratie ongekende vormen aan en zochten veel Nederlanders een nieuw bestaan in verre landen overzee, zoals Canada, Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika. Friesland spande daarbij de kroon. Tussen 1948 en 1952 emigreerden bijna 14.000 Friezen, omgerekend per jaar ongeveer één procent van de inwoners van Friesland.
De tentoonstelling liet hun afwegingen zien, de gevolgen daarvan voor de gezinnen waaruit ze afkomstig waren, het verdriet en de emoties van het afscheid, de heimwee naar hun vroegere vaderland.

Emigratie in de jaren vijftig, advertentie voor woningruil (foto: Johanna Nouri)

Het Openluchtmuseum bracht me ook terug naar mijn jeugd, die nog de sporen liet zien van de armoede die ook in ons land tot ver in de vorige eeuw voelbaar was. Het herinnerde me aan het bedoeninkje van mijn opoe, die nog sliep in een bedstee, naar buiten moest voor de plee, in de winter door de vrieskou naar het kolenhok moest lopen om de kolenkit bij te vullen, die kookte op butagas, die nooit van haar leven op vakantie was geweest, die altijd de zorg had voor die spaarzame koeien in het appelbomenweitje en voor de moestuin. Die tot haar dood op hoge leeftijd in klederdracht liep en weigerde de burgerdracht te aanvaarden.
Het bracht me terug naar de conserveringstechnieken die niet alleen mijn opoe, maar ook mijn moeder na haar nog toepaste en die ze beiden aan mij overdroegen. Het snijden van de bonen met de bonensnijmachine om ze daarna in te maken in zout zodat we ze in de winter konden eten. Het inmaken van groenten en fruit met de speciale weckketel. Het drogen van hammen die de hele winter aan de balken hingen.

Weckketel (foto: Johanna Nouri)Geweckte groenten en fruit (foto: Johanna Nouri)

Het liet me terugverlangen naar vroeger tijden, toen het leven nog gekenmerkt werd door eenvoud. Maar tegelijkertijd realiseerde ik me hoe ongelooflijk goed we het tegenwoordig hebben in dit land. En hoe kort nog maar geleden dat heel anders was, dat mensen uit pure armoede besloten alles achter zich te laten en elders een beter heenkomen te zoeken.
Weemoed vermengd met verdriet en blijdschap. Maar ook boosheid. Boosheid omdat we nu, zo’n zestig jaar later, geen enkel begrip meer kunnen opbrengen voor mensen op deze wereld die nu ons lot van toen delen, die vluchten voor vervolging en bittere armoede.
Boosheid vanwege ons defaitisme, dat ons laat melden dat de oorzaak van hun pijn en armoede ligt in hun achterlijke cultuur en hun geloof, die ons laat denken dat wij zoveel beter en verder ontwikkeld zijn en zij nooit zullen kunnen veranderen. Terwijl wij zelf toch wel het levende bewijs zijn hoe onwaar die stelling is.

Mijn schoonzussen, die ik zo weer ga oppikken om samen de rest van de dag door te brengen, zijn daar het levende voorbeeld van. Hun vader, mijn schoonvader, ‘aboey’ zoals ik hem in zijn huis noem, is geboren ruim zestig jaar geleden in het gezin van een bedoeïen uit de bergen, in het jaar dat er ruim twee meter sneeuw lag. Welke datum precies is onbekend, wie rondtrekt heeft niet de neiging om op de kalender te kijken. Diezelfde man echter, grootgebracht met het hoeden van de schapen en het leven met de natuur, bracht het grootste deel van zijn leven door aan het hof van de koning als hoofd van de huishouding. Hij reed jarenlang rond in een van de twee Chevrolets die zijn land rijk was. De andere, daar reed de koning zelf in.

Dit bericht werd geplaatst in De vreemdeling, Persoonlijk en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

17 reacties op Vreemde gasten

  1. antoinette duijsters zegt:

    heel goed blog.

  2. Reine jRagolo zegt:

    Belofte ja maar hoe zou Nederland dan voor de R.M.S. moeten zorgen?
    Als jij het weet mag je het zeggen.

  3. Wattman zegt:

    Uitstekend blog, waarin je op beeldende wijze onze eigen historie van heel dichtbij knoopt aan de immigratiegeschiedenis in zowel binnen- als buitenland. Heel erg knap! Ik hou me qua integratieperikelen dan ook maar vast aan het voorbeeld dat je schetst uit de nabije geschiedenis over de Molukkers. Daar zijn ook veel problemen mee geweest, tot extreem geweld aan toe. Niks vergeleken wat Marokkaanse jongeren paraat maken. En ook dat is dertig jaar later allemaal goed gekomen.

  4. Reine jRagolo zegt:

    @Wattmann.
    De Molukse kinderen waren goed opgevoed en een dertigtal is volkomen over de rooie gegaan omdat de Nederlandse regering de belofte van de R.M.S. niet waarmaakte en ook niet waar kon maken.
    Bij de Marokkaanse jeugd zien we heel andere problemen. Met name dat er een verstoorde verstandhouding is met de eigen ouders. Dat is toch van een hele andere orde.

  5. kretzsch zegt:

    @Johanna. Leuk blog. In Leiden kun je een stokoud huisje van de pelgrimvaders bezoeken. De beheerder van het museum, een grijze man die ik vaak in het centrum van Leiden zie wandelen met zijn onafscheidelijke wandelstok en oude hond, kan heel boeiend vertellen over het leven van de pelgrimvaders. Hij doet dat in een plakkerig Amerikaans kauwgum accent, waar mijn kinderen hun voorhoofd van moeten fronsen. De bezoekers van het museum zijn schaars. Toen ik het museum bezocht met mijn kinderen waren wij de enige bezoekers. Groet. Kretzsch

  6. Aad Verbaast zegt:

    Die vreemde gasten in je tuin lijken me meer hommels dan bijen. Niet alles is wat het lijkt ;-))

    Mooi blog van je. Vanwege de vele bruggen die je slaat!

  7. @ antoinette
    Dank.

    @ Reine
    Toen Indonesië onafhankelijk werd in 1949 was dat voor Nederland inderdaad nagenoeg onmogelijk geworden. Helaas betekende dat voor de Molukkers, die een groot deel van het KNIL uitmaakten, wel dat ze door de nieuwe Indonesische regering als collaborateurs werden gezien. Daardoor was hun positie onhoudbaar. Ik las net:
    "Bij aankomst wordt de militairen verteld dat ze uit militaire dienst zijn ontslagen, iets dat veel van hen zien als vernedering. De eerste jaren wonen de Molukkers in centrale woonoorden, zoals het voormalig concentratiekamp Westerbork, vaak onder barre omstandigheden. De Molukkers worden buiten de samenleving gehouden en mogen niet werken. Zij zullen immers weer weer terug gaan naar Indonesië. Al snel wordt duidelijk dat Nederland ze niet terug kan sturen."
    http://historiek.net/index.php/Overig/Molukkers-in-Nederland.html

    Dat is wel erg zuur voor de betrokkenen, vind je niet? In eigen land beschuldigd van collaraboratie en in het land voor wie ze vochten nauwelijks tot niet welkom. Stank voor dank.

    @ wattman
    Dank voor de complimenten, het duurde even voor ik al die indrukken bij elkaar kon brengen.
    Eén belangrijke overeenkomst tussen beide groepen: je (niet) welkom voelen.

    @ Aad
    Hommels? Ja, nu je het zegt. Dat heb ik waarschijnlijk verdrongen, nadat ik een paar jaar geleden bij de schuifpui een aardhommelnest had. Wat kunnen ze dan agressief worden zeg. Gelukkig zag de imker ook in dat ze gelet op de plek van het nest gevaarlijk waren en haalde hij ze weg. Normaal gesproken zijn hommels beschermd, net als kaardebollen trouwens.

  8. Reine jRagolo zegt:

    @ Johanna

    De Molukkers hebben het niet makkelijk gehad, zeker.
    Maar ze hebben altijd veel respect genoten bij de Nederlanders voor het dienen bij het KNIL.
    Achteraf bezien staan ze er overigens veel beter voor dan hun familileden die achtergebleven zijn.
    De Molukken hebben rond het millenium ernstig geleden onder terreur van extremisten.

  9. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    De molukkers waren huursoldaten, die bepaald niet zo gezellig waren in Indonesie.Zouden ze niet naar nedrland zijn gegaan, zouden ze allemaal-inclusief gezin zijn afgemaakt
    Lees eens over Colijn.

    Het KNIL was opgeheven dus er waren ook geen verplichtingen meer

  10. iris kijkt zegt:

    Interessante tentoonstelling. Ik herinner me nog vaag een Molukkenkamp in Woerden , waar ik als kind wel eens langs kwam, logerend bij mijn tante voor een weekje. Je keek er naar als iets buiten je eigen wereldje, het had ook wel iets spannends, maar ik had geen idee verder als 8 jarige.

    Positieve vergelijking met vreemde gasten in de natuur is overigens wel trickie.Die beginnen immers vaak een ware ravage aan te richten in het vreemde eco systeem waar ze terechtkomen en daar geen natuurlijke vijanden hebben, van uitheemse zeewieren tot aan hele dieren..Zelf heb ik eens een heel boek gelezen over de Nijlbaars die werd uitgezet in het Vicictoriameer en die in no time een groot deel van de visstand opvrat.

  11. johanna_nouri zegt:

    @ Reine jRagolo 22-07-2010 21:01
    @ Johanna

    = De Molukkers hebben het niet makkelijk gehad, zeker.
    Maar ze hebben altijd veel respect genoten bij de Nederlanders voor het dienen bij het KNIL. =

    Dat valt nog te bezien:

    "De Molukse militairen voelden zich verraden door hun werkgever. Dit gevoel werd des te intenser ervaren, omdat zij vonden dat ze in de oorlog en tijdens de dekolonisatietijd hun leven voor Nederland hadden geriskeerd."

    " Voordat de Molukkers in Nederland aankwamen, was hard gewerkt om voldoende huisvesting voor hen te vinden. Als gevolg van de Tweede Wereldoorlog was er een grote woningnood. Gewone huizen waren voor de nieuwkomers dus niet beschikbaar.

    Maar de overheid wilde de Molukkers ook niet in gewone huizen onderbrengen. Ze wilde hen zoveel mogelijk bij elkaar houden, weg van de Nederlandse samenleving. Het was namelijk niet de bedoeling dat ze hier zouden integreren. Wel dat ze zo snel mogelijk terug zouden gaan naar Indonesië.

    Daarom werd een groot aantal complexen dat in gebruik was bij het Rijk vrijgemaakt en omgebouwd tot Molukse woonoorden. De diversiteit was groot: kazernes, opleidingsinstituten, gevangenissen en kampementen van de werkverschaffing.

    Er waren óók twee terreinen bij die door de Duitsers als concentratiekamp waren gebruikt: Kamp Vught (omgedoopt tot woonoord Lunetten) en Kamp Westerbork (omgedoopt tot woonoord Schattenberg). Ook enkele kloosters en villa’s werden gebruikt.

    De woonoorden lagen over heel Nederland verspreid. De meeste bevonden zich echter niet in het dichtbevolkte westen van het land. Ook waren ze in de regel buiten de bebouwde kom van dorpen en steden gesitueerd."

    "Wat vond de Nederlandse bevolking in 1951 ervan dat zij plotseling werd geconfronteerd met een grote groep mensen met een andere huidskleur en een andere cultuur? Nogal wat Nederlanders reageerden daar toen positief op, omdat zij wel wisten en waardeerden wat de Molukse militairen voor Nederland hadden gedaan. Organisaties zoals de stichting Door De Eeuwen Trouw (DDET) kregen veel steun, vooral uit conservatieve en protestants-christelijke hoek. De Nederlandse regering weigerde echter de RMS te steunen."
    http://www.nationaalarchief.nl/aankomst/default.asp

    = Achteraf bezien staan ze er overigens veel beter voor dan hun familileden die achtergebleven zijn.
    De Molukken hebben rond het millenium ernstig geleden onder terreur van extremisten. =

    Wat natuurlijk niet wegneemt dat er aardig wat kanttekeningen zijn te plaatsen bij de manier waarop de Nederlandse overheid met de Molukkers omging.

  12. iris kijkt zegt:

    De autoriteiten op het eiland Guam hebben een vrachtschip de toegang tot de haven ontzegd, omdat de lading vergeven is van de spinnen. Dat heeft het departement van landbouw van Guam gezegd.Tijdens het lossen van de lading, voornamelijk bouwmaterialen, kwamen honderden grote en duizenden kleine spinnen mee.

    Er werd direct opdracht gegeven de lading terug aan boord te brengen, waarna het schip, het M.V. Altavia, de trossen diende te lossen. Uiteindelijk werd besloten het schip definitief weg te sturen. Het vaartuig vaart onder Liberiaanse vlag en had voor het laatst aangemeerd in Zuid-Korea. Vrijdag kwam het schip aan in Guam.

    "Wanneer er zoveel zijn met zo’n groot aantal verschillende groottes, spreek je duidelijk van een plaag", aldus Jospeh Torres, directeur van het landbouwdepartement. Om welke soorten spinnen het gaat, is niet bekend, maar het zijn in ieder geval geen soorten die van nature op Guam voorkomen.

    Bericht op nu.nl , vandaag

  13. @ P.H.M. van de Kletersteeg 22-07-2010 21:25
    = De molukkers waren huursoldaten, die bepaald niet zo gezellig waren in Indonesie.Zouden ze niet naar nedrland zijn gegaan, zouden ze allemaal-inclusief gezin zijn afgemaakt
    Lees eens over Colijn.

    Het KNIL was opgeheven dus er waren ook geen verplichtingen meer =

    Dubbele reacties verwijderd.

    Wat jij huursoldaten noemt waren in werkelijkheid mensen die onderdeel uitmaakten van ons koninkrijk en die vaak van vader op zoon het Nederlands gezag gediend hadden. Gelet op het feit dat ze voorafgaande aan de soevereiniteitsoverdracht voor ons land vochten had ons land op zijn minst een morele plicht jegens hen.

    De positie van de Molukkers ligt – mede als gevolg van de soevereniteitsoverdracht – dan ook flink wat ingewikkelder dan je schetst. Lees bijvoorbeeld dit eens: http://www.nationaalarchief.nl/aankomst/achtergrondinformatie/tijdelijknl/moeilijkkiezen.asp en http://www.nationaalarchief.nl/aankomst/achtergrondinformatie/tijdelijknl/waardemobiliseren.asp

  14. @ iris kijkt 22-07-2010 22:00
    = Interessante tentoonstelling. =

    Inderdaad, en mooi opgezet, volledig geïntegreerd in de vaste tentoonstelling.

    = Ik herinner me nog vaag een Molukkenkamp in Woerden , waar ik als kind wel eens langs kwam, logerend bij mijn tante voor een weekje. Je keek er naar als iets buiten je eigen wereldje, het had ook wel iets spannends, maar ik had geen idee verder als 8 jarige. =

    Een overzicht van alle Molukse woonoorden vind je hier: http://www.nationaalarchief.nl/aankomst/achtergrondinformatie/groteafbeeldingen/woonoorden.html

    = Positieve vergelijking met vreemde gasten in de natuur is overigens wel trickie.Die beginnen immers vaak een ware ravage aan te richten in het vreemde eco systeem waar ze terechtkomen en daar geen natuurlijke vijanden hebben, van uitheemse zeewieren tot aan hele dieren..Zelf heb ik eens een heel boek gelezen over de Nijlbaars die werd uitgezet in het Vicictoriameer en die in no time een groot deel van de visstand opvrat. =

    Dat klopt. Tegelijkertijd zijn er ook voorbeelden te over van hoe dieren empathie kunnen hebben met andere diersoorten.

    Lekker schip trouwens, in je tweede reactie. Ik griezel nu al.

  15. David Verveer zegt:

    @ Johanna, prima blog, aanbevolen.

  16. zelfstandig_journalist zegt:

    Emigratie is van alle tijden en alle volkeren.

  17. @ David
    Dank.

    @ zelfstandig_journalist
    Zo is het maar net.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s