Ons rechtvaardigheidsgevoel stoelt in empathie

Mihai schreef dat je empathie niet kunt afdwingen, maar de vraag is of dat wel nodig is. Onderzoek laat zien dat we nagenoeg allemaal empathie hebben, niet alleen mensen maar ook dieren. Een rechtvaardige oplossing dient dan ook tegemoet te komen aan onze behoefte aan eerlijk delen en iets betekenen voor anderen.

Frans de Waal - Een tijd voor empathiePrimatoloog Frans de Waal schreef er vele boeken over, het meest recente onder de titel Een tijd voor empathie.
De Waal, een darwinist pur sang, beschrijft hoe empathie een evolutionaire geschiedenis kent van 200 miljoen jaar. Empathie is iets dat nagenoeg iedereen heeft, op een kleine groep psychopaten na. We vinden niet alleen competitie belangrijk, maar ook het gevoel om eerlijk te delen en iets voor een ander te doen. Dat geldt niet alleen voor mensen, hoewel we vaak zeggen dat mensen zich door empathisch vermogen onderscheiden van dieren.
Want ook dieren hebben empathie. Apen leven al heel lang in groepen, dus zullen ze een manier gevonden hebben om in vrede samen te leven. De Waal zegt dat we daarvan als mens kunnen leren. Niet voor niets is de subtitel van zijn boek Wat de natuur ons leert over een betere samenleving.

De Waal geeft prachtige voorbeelden van wederzijds vertrouwen bij poetsvissen. Hij deed zelf experimenten met kapucijnapen. Geef twee apen gelijke stukjes komkommer voor dezelfde taak, en alles loopt op rolletjes. Geef vervolgens één aap een veel lekkerder druif, en de onderbetaalde aap staakt zijn medewerking en gooit zijn stukje komkommer de kooi uit als protest. Chimpansees delen hun voedsel, vooral als hun groepsleden daarom vragen. Krijgt een chimpansee te weinig voedsel, dan zal hij protesteren. Krijgt hij te veel dan voelt hij zich daarbij soms ongemakkelijk.

Empathie vraagt om het vermogen om jezelf te kunnen scheiden van de buitenwereld, een vermogen dat je simpel kunt testen met een spiegel. Nadat er een verfvlek is aangebracht op het hoofd zal het dier, als hij zich herkent in de spiegel, proberen die vlek weg te poetsen. Het is een test waar kinderen boven de twee jaar voor slagen, maar ook mensapen, olifanten en dolfijnen.
Dat dieren emoties hebben en empathisch vermogen hebben, is iets dat in het Westen nog maar heel recent wordt geaccepteerd. Zo niet Darwin, die stelde dat iedereen die dacht dat de mens superieur is, in de dierentuin moet gaan kijken. Dat gebrek aan erkenning wijt De Waal aan onze joods-christelijke cultuur, die alleen de mens een ziel toekent. De vraag is of dat terecht is, want ook andere culturen zien dieren veelal als voedsel of transportmiddel.

De Waal geeft aan dat beide kanten van de mens, het empathische van de bonobo én het dominante van de chimpansee, noodzakelijk zijn om een stabiele maatschappij te handhaven. In een interview met de Volkskrant eind vorig jaar licht de Waal de titel van zijn boek toe:

‘Die titel slaat vooral op het debat in de VS over de ineenstorting van Wall Street. Het land verkeert in shock over het feit dat het oude systeem van ongeremd eigenbelang heeft gefaald. En omdat de regering miljarden in de banken moest pompen, omdat we anders met z’n allen kopje onder waren gegaan. Terwijl zwakke bedrijven toch juist moesten verdwijnen.’
‘Juist de Republikeinen hebben de mond vol met evolutionair jargon. Op Wall Street gold en geldt het recht van de sterkste, dog-eat-dog, net als in de jungle. Allemaal evolutionair jargon, nota bene van mensen die doorgaans juist niets van evolutie moeten hebben, en alleen maar bedoeld om zelfverrijking te rechtvaardigen.’
‘Het verzet tegen Obama’s gezondheidsstelsel gaat ook terug op sociaal-darwinistische ideeën. Waarom zou je de verzekering voor iemand anders betalen? Het is ieder voor zich, net als in de natuur. Als bioloog mag ik zoiets dan graag even corrigeren.’
‘Ik weet ook niet precies hoe je de samenleving moet inrichten om hem vriendelijker te maken. Maar van een correct beeld van mens en natuur leren we meer dan van een verkeerd beeld.’
‘In de natuurlijke selectie spelen krachtverhoudingen zeker een rol, tot aan de zelfzuchtige genen van Richard Dawkins toe, hoe raar die term ook is en hoe verkeerd ook op te vatten: we zijn tot in onze genen zelfzuchtig. Maar op het niveau van het dier spelen aantoonbaar ook emoties een rol. Agressie. Maar ook empathie. Beide moeten evolutionair een voordeel bieden, anders waren ze er niet.’
‘Het gaat om een balans. Zelfzucht en concurrentie alleen leiden tot excessen en crisis. Die moeten balanceren met samenwerking en onderlinge sympathie. Ik heb niks tegen kapitalisme, maar dan wel graag met een menselijke gezicht. Een typische Europese liberal vinden ze me thuis in Atlanta. Links, maar ook weer niet links van links. Geen commie.’

De Waal stelt dat onze samenleving eigenlijk te groot en complex geworden is voor onze emoties, gevoelens en instincten, die we hebben ontwikkeld voor veel kleinere groepen van enkele tientalen. Hij vindt dan ook dat we de reikwijdte van ons medeleven moeten vergroten en op zoek moeten naar mechanismen die het functioneren van empathie onderdrukken (iemand die martelt is juist te goed in staat zich in te leven in de ander), die blokkades opheffen en empathie structureel een kans geven.
Empathie dient dus serieuzer genomen te worden en onze samenleving zou gebaseerd moeten zijn op elementaire waarden als empathie, eerlijk delen en wederzijds vertrouwen. Wij mensen zijn van nature tot meer in staat dan conflicten via de rechter op te lossen. En dieren kunnen ons daartoe een spiegel voorhouden.

Bronnen:
Samen zullen we niet alleen zijn – recensie door Dick Swaab in NRC Boeken, 9 oktober 2009
Frans de Waal: Een tijd voor empathie – evolutie.blog.com, 22 januari 2010
God erbij halen helpt niet – interview met Frans de Waal in de Volkskrant, 5 december 2009

Eerdere blogs over dit onderwerp:
Over rechtvaardigheid en gerechtigheid

Dit bericht werd geplaatst in Oorlog & geweld en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

34 reacties op Ons rechtvaardigheidsgevoel stoelt in empathie

  1. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    nee hoor; stoelt in de ratio
    Derhalve ben ik ook zeer gekant tegen de islam.

  2. @ P.H.M.
    Ik heb je tweede/dubbele reactie verwijderd. Heb je daar ook argumenten voor, dat rechtvaardigheidsgevoel in de ratio stoelt?

  3. Mihai Martoiu Ticu zegt:

    Dat zeg ik:
    (1) De mens is een dier. Er is niks wonderbaarlijks aan.
    (2) Het is het overlevingsinstinct.

    Zie ook http://en.wikipedia.org/wiki/Mirror_neuron#Empathy

  4. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    Beslissingen nemen op basis van gevoelens is voor kinderen.
    Stel ik ben hoteldebotel op een moslima.
    zegt mijn gevoel "ja’ maar daar koop ik niks voor
    kijkt mijn ratio naar de mogelijkheden en zegt "nee"
    kosten hoger dan de baten.
    wegwezen dus

  5. Ely zegt:

    Neef Frans kan het mooi vertellen Johanna :)
    Hij zoekt nog proefdieren Kleet

  6. An van den burg zegt:

    johanna.

    Empathie bestaat niet. Vind jij van wel? Geef er een definitie van s.v.p.! Ik heb aan de doodskist van twee jonge mensen gestaan. Ik was alleen maar blij dat ik daar niet lag! Zo is het ook met grote rampen: mensen zijn alleen maar blij dat zij er niet bij betrokken zijn.

    Als er ècht empathie bestond, zouden wij niet dulden dat er tienduizende kinderen op de wereld sterven van honger en dorst en elke dag opnieuw!!

    An.

  7. Ruud Zweistra zegt:

    Citaat:
    Dat gebrek aan erkenning wijt De Waal aan onze joods-christelijke cultuur, die alleen de mens een ziel toekent.

    Reactie:
    Dit geheel in tegenstelling tot de derde uit dit rijtje, de islam, die apen ziet als joden, honden als andersgelovigen, en varkens als ongelovigen.

  8. @ Mihai
    Overlevingsinstinct is een containerbegrip. Het is zinvol dat uit te splitsen, aangezien op een minder geaggregeerd niveau er tegengestelde emoties en driften een rol spelen. Het gaat om de balans daartussen.

    @ P.H.M.
    Als jij echt rationeel zou zijn, zou je hier iets anders beweren. Onderzoek laat namelijk zien dat mensen met een defect in een deel van de hersenen dat belangrijk is voor emoties makkelijker rationele, maar afschuwelijke beslissingen nemen.
    http://www.nrc.nl/wetenschap/article1781379.ece/Emotie_speelt_cruciale_rol_bij_rationeel_besluit

    @ Ely
    Ik vind vooral de stelling dat wij van de dieren kunnen leren erg fraai. Hij kan er ook prachtig over vertellen.

    @ An
    Onderzoek wijst uit dat empathie bestaat en voor de meeste mensen belangrijk is. Dit is wat De Waal er zelf over zegt:

    Dolfijnen bijvoorbeeld beschermen elkaar tegen haaien.
    Een moeder die haar kind beschermt, handelt daarmee primair (korte termijn) in het belang van het kind.
    De Waal zegt ook dat empathie te veel onderbelicht is geraakt, zodat dominantie en eigenbelang voorop zijn komen te staan. Zoals ook blijkt uit jouw voorbeelden.

    @ Ruud
    Ik schreef zelf ook al dat ik twijfels had bij die verklaring. Wat De Waal ook zegt is dat als je mensen wilt overtuigen empathie beter werkt dan ze tegen je in het harnas jagen. Mensen zouden er goed aan doen daar lering uit te trekken, moslims én niet-moslims.

  9. Ruud Zweistra zegt:

    johanna_nouri 12-04-2010 21:57
    @ Mihai
    Darwinist en primatoloog Frans de Waal laat zien dat ook empathie in onze genen verankerd is en een van onze basisbehoeften is. Hij laat zien dat niet alleen dominantie, maar ook empathie voordeel opleveren. En niet alleen bij mensen, maar ook bij dieren die in groepsverband leven.

    Rectie:
    Empathie is: Zien dat het ergens niet de gewoonte is om je met een hoofddoek of boerka op straat te begeven, en je daar dan naar voegen.

    P.S.
    Dat iseter dan die mensen tegen je in het harnas te jagen doorhet ijzeren-heinig wel te doen.

    Met een beroep op een of andere joods-christelijke-islamitische achtergrond.

    P.P.S.S.
    Het geldt dus ook voor de keppeltjesdragers.

  10. @ Ruud
    Dat is eerder een voorbeeld van dominantie. Jij eist dat anderen zich aan jou aanpassen. Moslims die een hoofddoekje dragen vragen niet dat jij je aan hen aanpast, maar slechts dat je hen vrij laat. Het zou trouwens een interessant experiment zijn om eens te kijken of jij in staat bent een discussie te voeren zonder aan moslims of joden te refereren. Ik kan het ook, dus als jouw spiegelneuronen werken, lukt het jou ook.

  11. Zelf Reflectie zegt:

    Ruud Zweistra 12-04-2010 23:56
    "Empathie is: Zien dat het ergens niet de gewoonte is om je met een hoofddoek of boerka op straat te begeven, en je daar dan naar voegen."

    Dan heb je niets van empathie begrepen. Jij praat hier over conformisme. Je bent hier de Islamobsessie die je bent, vandaar ook dat je de plank zo mis kunt slaan.

    Je kijkt als ego-ist. Ego-isten kennen geen empathie.

    Het gaat niet om de verhouding van de moslim naar jou (visie ego-ist) maar om jouw verhouding naar de moslim (visie empathicus). Zij die empathisch zijn laat hen in hun uitoefening van hun godsdienst omdat het voor hen belangrijk is!! Sterker, grondwettelijk hebben zij het recht. Het is de ongevoelige extremist die hen het recht ontzegt ook al doe je hen pijn.

    Zij laten jou in je waarde, als jij empathisch bent laat jij hen in hun waarde. En ga nu niet al die bom terroristen citeren omdat het gaat om de persoonlijke verhouding. Empathie gaat altijd tussen individuen. Dat er individuen rondlopen die ook gestoord zijn, ook onder de moslims, mag geen reden zijn om de hele groep niet empathisch te bejegenen.

    Maar dat is nu eenmaal het probleem van hen die discrimineren: onjuist generaliseren. Niet het individu bestaat maar de groep. Ik ken de groep (roma’s, homo’s, moslims) dus ik ken jou. Een individe kan je geen grotere pijn doen dan met deze redenering. Maar je moet empathicus zijn om dat te voelen. Sterker, je drukt hem daarmee in de groep terug. je creeert datgene wat je bestrijdt.

  12. Zelf Reflectie zegt:

    Goed en nuttig blog Johanna.

    Zonder empathie alleen maar misverstanden. Emphatie is datgene wat de golflengte vastlegt. Daarna kun je met de communicatie beginnen. Bijvoorbeeld over hoe tegengestelde behoeftes en wensen zo afgestemd kunnen worden dat beide partijen winnaars zijn!

    Een Bokito heeft geen golflengte nodig. Een gesprek is ook niet nodig. Agressie is niet de taal van het gesprek maar van het opleggen, het eenzijdig dwingen. Het is de taal van het extremisme.

    Extremisme heeft in de geschiedenis zonder uitzondering alleen maar leed gebracht. Het is dus geen optie. Het is alleen een optie voor hen die zich laten verblinden door de beloftes voor de onderbuik.

    Evolutionair volgt de democratie (samen-werken) het extremisme op. Dit vergt emotionele intelligentie. Maar dat is het probleem veelal met extremisten, dat hebben zij niet. Spierballen en ratio om die spierballen in hun ego-istische voordeel in te zetten.

  13. Zelf Reflectie zegt:

    P.H.M. van de Kletersteeg 12-04-2010 22:20
    "Beslissingen nemen op basis van gevoelens is voor kinderen.
    Stel ik ben hoteldebotel op een moslima.
    zegt mijn gevoel "ja’ maar daar koop ik niks voor
    kijkt mijn ratio naar de mogelijkheden en zegt "nee"
    kosten hoger dan de baten.
    wegwezen dus."

    Laat ik je verhaal analyseren:
    1) "Stel ik ben hoteldebotel op een moslima".
    a) Dit is gevoel. Daarbij komt kijken: liefde, respect, empathische houding (willen en kunnen luisteren uit respect).
    b) Als je uit gevoel verliefd ben dan nooit op een "moslima" maar op een individu. Alleen al daardoor heb je de neiging het "moslima’ aspect te relativeren.

    2) "zegt mijn gevoel "ja’ maar daar koop ik niks voor
    kijkt mijn ratio naar de mogelijkheden en zegt "nee"
    kosten hoger dan de baten.
    wegwezen dus"

    Het is je ratio die dit zegt, niet je gevoel. Want "je gevoel" (respect-liefde-openheid) zou je naar de moslima terugdrijven en haar de vragen voorleggen. En misschien zegt zei wel, zo zijn wij niet en zo zijn mijn ouders ook niet. Kom maar een keer bij ons eten en dan kan je dat zien. Misschien zegt zij ook dat zij om een hoofddoekje niks geeft maar haar ouders die godvrezende mensen zijn geen pijn wilt doen.

    Moraal:
    De moslima is uiterlijke realiteit (aparte wezen buiten je om), je eigen gevoel is innerlijke realiteit en je ratio is de spiegeling van beide realiteiten.

    Het is in de ratio dat je de werkelijkheid helemaal kunt verminken. En dat is ook wat ik jou hier zie doen in je rationele analyse van de situatie. Aan hoe mensen bereidt zijn de werkelijkheid af te beelden worden er geen grenzen gelegd door de rationaliteit. Geen zotheid is de mens vreemd in die afbeelding van "de realiteit" in zijn "rationaliteit" (geest, mind, denken, waarheidsvinding).

    Het zijn de gevoelens, realiteit, die aan die afbeelding ("waarheidsvinding") grenzen kan leggen. Ik zeg bewust kunnen. Immers, er zijn ook mensen zonder emotrionele intelligentie en dus empathie. Wie bereidt is daarbij van zijn gevoelens of die van een ander (empathie) af te zien (willen) of niet kan voelen komt meestal op extremisme uit. Dat is het ook wat het extremisme "hard" en ongevoelig doet overkomen ("de endlosung" van Joden, niet van individuen en zeker niet van mensen)

    Evolutionair gezien is de ratio een late verworvenheid van de evolutie. Veel eerder waren er (over)instincten en gevoelens. Beiden dienen de evolutie. Liefde leidt tot voortplanting en je instinct doet je bij geluid schrikken.

    Alle beestachtige moordpartijen en discriminatie van de mens is verbonden met die ratio en niet met zijn instincten of zijn gevoelens. Slechts in de ratio kan je de harmonie van de mens met de natuur verbreken. Nergens in het dierenrijk zie je wereldoorlogen in de eigen species. Het is de menselijke rationaliteit die vijanden in zijn eigen soort kan creeeren. O.a. door te discrimineren.

    Daarom, leer de rationaliteit ("de waarheid") te wantrouwen. In het wetenschappelijk onderzoek weet de mens de rationaliteit ook te wantrouwen. Daarom zijn er controlegroepen en moeten experimenten door derden bevestigt worden. In de poltiek zie je vervolgens geen enkele voorzichtigheid meer. Politici verzinnen hun eigen "waarheden". Daarom staat de wetenschap en de politiek, beiden "rationele bolwerken", dan ook op gespannen voet met elkaar. Maar ook alles wat tot empathie in staat is.

  14. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    @joh: iemand met een dect in zijn hersenpan die dan alleen maar rationeel kan reageren.
    Is leuk, maar te veronderstellen dat rationeel handelen een deviantie is is onzinnig.
    Ratio moet gevoelens onder controle houden; dat heet ook verantwoording.
    Anders zou man met machinegeweer in drukke moskee wel erg aantrekkelijk worden.
    2) arnold lult weer volkomen onzinnig; zal wel aan zijn medicatie liggen; opvoeren maar weer, of terug naar TBS

  15. Zelf Reflectie zegt:

    P.H.M. van de Kletersteeg 13-04-2010 08:17,
    "Ratio moet gevoelens onder controle houden; dat heet ook verantwoording."

    HAHAHAHAHA

    Verantwoording:
    Nazi’s in Neurenberg.
    Screbrenica
    Hutsi’s en tutsi’s
    Armeense genocide

    Alle verantwoording is achteraf of moet nog gebeuren. En als er verantwoord moet worden zie je ze draaien, liegen, afdekken, manipuleren of een doofpot creeeren. Of ze willen net als Wilders 16 getuigen meenemen om hun waarheid "te bewijzen".

    Geen zotheid is de mens vreemd en zeker niet als je Kletersteeg heet.

    Het gaat hier dan ook om huis-tuin-keuken psychologen, filosofen of sociologen. Neem verantwoording voor het gif in je hoofd, ratioaliteit genaamd, en leer allereerst te luisteren. Maar dat kunnen ze niet omdat zij er niet wakker van liggen dat het gif in hun hoofd anderen schaden. Om dat te weten moet je immers empatisch zijn. Bij morele debielen of bij andere handicaps ontbreekt dat gevoel ten enenmale.

    Gelukkig zijn er dan mensen als Johanna, verantwoordelijk als ze zijn en zich voelen, die jullie onder controle probeert te krijgen.

  16. @ Zelf Reflectie 13-04-2010 00:55
    = Zonder empathie alleen maar misverstanden. Emphatie is datgene wat de golflengte vastlegt. Daarna kun je met de communicatie beginnen. Bijvoorbeeld over hoe tegengestelde behoeftes en wensen zo afgestemd kunnen worden dat beide partijen winnaars zijn! =

    Precies, wederzijds voordeel, mutual benefit noemen we dat ook wel. Het gaat over het streven naar win-win, niet naar win-lose. En De Waal laat zien dat ook empathie iets is waaraan we behoefte hebben. Hij laat ook zien dat de meesten van ons daartoe in staat zijn, maar andere elementen zoals eigenbelang, soms de boventoon voeren.

  17. Zelf Reflectie zegt:

    johanna_nouri 13-04-2010 08:32,

    Hierboven bespreek ik de oorzaken:
    1) de rol van de ratio in relatie tot instincten en emoties.
    Hier heb je een functionele goede en foute wisselwerking.

    Hier ook doet ethiek (rechtvaardigheid, handhaving) haar intrede.

    2) defecten voorzover die dat evenwicht tussen ratio-instinct-emotie verstoren. Denk o.a. aan psychopathie.

  18. P.H.M. van de Kletersteeg 13-04-2010 08:17
    Ontbreken van empathie daarentegen is wel deviant gedrag, de meeste mensen hebben dat vermogen nu juist wel, slechts psychopaten ontbreekt het hier aan.
    Het gaat er ook niet om of het een het ander moet controleren. Het gaat om de balans tussen die twee. Een wereld met alleen empathie zal tot problemen leiden, een wereld met alleen dominantie leidt evengoed tot problemen.
    Het lijkt met dat iemand die om zich heen schiet in een moskee – of op een strand bij Hoek van Holland – geen empathie laat zien. Het is een mooi voorbeeld waarom empathie belangrijk is.

    Jij verengt de discussie ten onrechte tot ratio versus gevoel. Empathie gaat ook over de behoefte om eerlijk te delen, om iets voor anderen te willen doen. Niet voor niets zegt het spreekwoord: if you scratch my back I will scratch yours. Ook daar spreekt wederkerigheid uit.

  19. Zelf Reflectie zegt:

    johanna_nouri 13-04-2010 08:41
    "Jij verengt de discussie ten onrechte tot ratio versus gevoel."

    Waar gaat het allemaal om in deze discussie?
    1) de rol van a) de ratio (cognitie) in relatie tot b) (overleef)instincten en c) emoties (empathie, liefde).
    Hier heb je een functionele goede en foute wisselwerking. Instincten zijn hier de voorgangers van de ratio in de zin van oplossingen voor situaties in de omgeving (vijand-vluchten of species- paren).

    Hier ook doet ethiek (rechtvaardigheid, handhaving) haar intrede. Bij deze etiek zien wij bijna universeel de gulden regel opduiken. Bij deze gulden regel gaat het om zelfreflectie, gelijkwaardigheid en wederkerigheid. Dit alles kan je onder empathie samenvatten als je wilt. Luister maar "Doe een ANDER niet aan wat je niet wilt dat JEZELF gebeurt". Wie wil vermoord, gehaat of bestolen worden? Zijn bijv. de 10 geboden niet een uiting van deze regel? Zou dat mogelijk de reden zijn waarom Jezus de nadruk legde op de liefde (empathie) en niet op de regels zoals het oude testament via Mozes wel deed? Terug naar de roots van die regels (empathie) omdat regels altijd ook tot interpretatieproblemen leiden en tot fundamentalisme oftewel een intellectualistisch (tekstuitleg) ingesteld religie.

    2) defecten voorzover die dat evenwicht tussen ratio-instinct-emotie verstoren. Denk o.a. aan psychopathie oftewel het ontbreken van emotionele intelligentie. De psychopaat heeft een uitstekende verbale of cognitieve intelligentie. Maar "geweten" (empathie-verbondenheid) ontbreekt. Het zijn geboren ego-isten, bokito’s. Democratie vereist emotionele intelligentie, de bereidheid tot compromissen en samenwerken. Hoe kan je dit willen als je niet over de vermogens om dit te willen beschikt? Extremisme is dan ook een ander woord voor anti-democraten. het is m.i. in de eerste plaats een uitng van een fundamentele tekortkoming. Positief gezien kan je zeggen dat ze evolutionair zijn blijven hangen op het niveau van een gorilla. Bokito (dictator) is daar de baas en niet het parlement.

    Mensen als kletersteeg weten meestal niet wat de ander bedoelt met ratio of gevoel. Omdat er geen empatie is zijn zij ook niet bereid eerst hun rationele concepten aan te scherpen. Immers haatuiten vanuit hun onderbuik is hun eerste doel.

    En daarom wordt er al 4 jaren langs elkaar heen gepraat.

  20. @ Zelf Reflectie
    Dit is toch wel enigszins een tegenspraak.
    Kan iemand die geen gevoel heeft, haten? Want ook haat is een emotie, het heeft niets met ratio te maken. Hoogstens is er sprake van rationalisaties die die haat in de ogen van anderen acceptabel zouden moeten maken. Daarom ook zijn ontpersoonlijking en dehumanisering stappen die je in de escalatie van haat vaak tegenkomt.
    Denk bijvoorbeeld aan de oproepen van Radio Milles Collines die Tutsi’s neerzette als kakkerlakken. Dan hoef je niet eens meer tot genocide op te roepen, want iedereen weet wat je met kakkerlakken moet doen: verdelgen.
    Denk ook aan de Bosnische biologieprofessor Biljana Plavsic die een theorie ontwikkelde dat moslims ‘genetisch gedeformeerd’ waren, precies op tijd om de etnische zuiveringen te kunnen legitimeren.
    Zo vergeleek Alfred Rosenberg de joden met bacteriën.
    Met dank aan Alib, die hier een paar prachtige blogs over schreef. http://www.vkblog.nl/bericht/179669/Kakkerlakken,_gedeformeerde_moslims_en_bacteri%EBn

    Ratio is hier niet aan de orde. Rationalisering wel, en P.H.M. laat zien waarom dat belangrijk is. Als het rationeel overkomt is het kennelijk makkelijker om hele volksscharen achter je te krijgen. Volksscharen die niet over meer of minder empathische vermogens beschikten dan jij en ik.
    Hier is niets rationeels aan.

  21. Zelf Reflectie zegt:

    @johanna_nouri 13-04-2010 09:16
    "Dit is toch wel enigszins een tegenspraak.
    Kan iemand die geen gevoel heeft, haten?"

    Dit is geen tegenspraak.

    Er is altijd emotie, ook bij de psychopaat. De psychopaat valt onder de agressieve persoonlijkheidsstoornissen. De psychopaat is berucht om zijn woedeaanvallen. Woede is toch emotie?

    Het juiste onderscheid is dan ook niet ratio-emotie maar binnen de emotie liefde-haat.

    Liefde gaat gepaard met empathie, haat is ontbrekende empathie. Empathie betekent eenheid in verbondenheid, haat betekent gescheidenheid in afstand. Kortom, dit is de ware tegenstelling. Hoe rationeler mensen zijn, des te groter de kans dat je gebrek aan empathie kunt constateren. Nogmaals, dit betekent niet dat woede of haat niet mogelijk zijn. Buiten de psychopathie zijn er andere defecten waar de relatie verstoord is. Asperger, vorm van autisme, staat bekend om de relatie ontbrekende empathie en verbale of cognitieve vaardigheden (rationaliteit). Asperger heeft in essentie met de emotionele intelligentie te maken, niet met de cognitieve of verbale intelligentie.

    De psychopaat blijft "ijskoud" (iceman voor psychopathen deskundige Martha Stout), al moordend of in de rechtszaal, totdat hij zijn zin niet krijgt. Dan barst hij in woede uit. "Ijskoud" staat hier voor ontbrekende empathie, inleven, mede-leven, mede-dogen. En niet voor geen emotie!

    Intuitief is het "emotionele" volk altijd bang geweest voor rationaliteit, voor "de elite". M.i. voor de ongevoeligheid (geen empathie) of haat/afkeer/arogantie waarmee dat vaak gepaard gaat.

  22. Zelf Reflectie zegt:

    "Denk bijvoorbeeld aan de oproepen van Radio Milles Collines die Tutsi’s neerzette als kakkerlakken. Dan hoef je niet eens meer tot genocide op te roepen, want iedereen weet wat je met kakkerlakken moet doen: verdelgen.
    Denk ook aan de Bosnische biologieprofessor Biljana Plavsic die een theorie ontwikkelde dat moslims ‘genetisch gedeformeerd’ waren, precies op tijd om de etnische zuiveringen te kunnen legitimeren.
    Zo vergeleek Alfred Rosenberg de joden met bacteriën."

    Dit soort vergelijkingen zijn niet de oorzaak, maar een gevolg van ontbrekende empathie (sympathie, liefde, verdraagzaamheid, whatever). Wie als wees "liefdevol" (met warmte, met aandacht, met sympathie) opgevoed werd door een Jood zal deze vergelijkingen nooit trekken. Immers, kakkerlakken worden met afkeer geassocieerd. Kakerlakken moet je ook verdelgen, isoleren of "deporteren".

    Kortom, het probleem ligt niet bij de Jood maar bij de (voor)-waar-nemer. En daar is altijd sprake van wel empathie of geen empathie. Opvoeding, toeval etc bepaalt dan de soort alergie: de Jood, de moslim, de Roma, de homo, de psychiatrische medemens, de intellectueel, de elite, het kapitaal, duitsers, de proleet, de alcoholist, de roker etc.

    Geen afkeer is de mens vreemd. Afkeer is een ander woord voor ontbrekende empathie.

    Daarom,
    To be empathic or not empathic, that’s the question.

  23. Zelf Reflectie zegt:

    "To be empathic or not empathic, that’s the question"

    Mijn blog over openheid ging over deze vraag. Bij afkeer sluit je je af voor de ervaring, bij empathie sta je open voor de ervaring. Daarom is "liefde" en "naasten-liefde" zo belangrijk. Essentieel in de "liefde" (ik heb het niet over sex) of de "sympathie" is de bereidheid een relatie aan te gaan. "Compassie" is de uiting van het hebben van die relatie. En iedere relatie is ook aftasten en onderzoeken. Op enig moment kan de (dynamische) relatie toch op zijn. De bereidheid of geduld om verder te onderzoeken is dan weg. En meestal zie dan de haat verschijnen. Liefde (empathie) en haat (geen emphatie) liggen in elkaars verlengde.

    http://www.vkblog.nl/bericht/300734/Openheid%2C_de_grootste_kracht_van_de_mens

  24. Maria Trepp zegt:

    Erg goed Johanna.
    Vanochtend dacht ik nog bij mezelf: ik heb niet zo veel met rechtvaardigheid.
    Meer met compassie en empathie.

  25. Zelf Reflectie zegt:

    "In de natuurlijke selectie spelen krachtverhoudingen zeker een rol, tot aan de zelfzuchtige genen van Richard Dawkins toe, hoe raar die term ook is en hoe verkeerd ook op te vatten: we zijn tot in onze genen zelfzuchtig."

    Hoe zelfzuchtig kunnen de eigen genen zijn als je de ander nodig hebt om je voort te kunnen planten?
    Hoe zelfzuchtig kunnen de eigen genen zijn als je zorg (empathie) nodig hebt om je kinderen groot te brengen?
    Hoe zelfzuchtig kun je zijn als je je buren nodig hebt om te kunnen overleven?
    Hoe zelfzuchtig kun je zijn als je een natie (defensie, politie) nodig hebt om te kunnen overleven?
    Hoe zelfzuchtig kan je zijn als je de gemeenschap nodig hebt voor de scholen?
    Hoe zelfzuchtig kun je zijn wil je arbeidsdeling en arbeidsverdeling in een samenleving invoeren?
    Hoe zelfzuchtig kun je zijn als wederzijdse afhankelijkheid steeds meer onze bestaansbasis is geworden?
    Hoe zelfzuchtig kun je zijn in een globaliserende wereld?

    Geen enkel individu kan en mag niet zelfzuchtig zijn en daarom is er empathie. Sterker, omdat die empathie er is kunnen wij al overleggende samenlevingsverbanden aangaan. En omdat empathie er is hoef je het ook niet af te dwingen. Immers, misverstanden ontstaan vooral als er geen empathie is. En daarom zie je ook apen ongedwongen verdrietig worden als één van hen doodgaat. Bij alle sociaal levende mensen en dieren maar ook bij solitair levende dieren.

    Ik zal het beeld van enkele maanden geleden niet vergeten. Een aap was overleden en werd per kruiwagen afgevoerd. Alle andere apen stonden bij het hek bij elkaar gedrongen naar het afvoeren te kijken. Als ware het een menselijke begravenis. Niemand die ongeinteresseerd op een banaan ging kauwen. En als er één was die dat deed dan mogelijk ook een psychopaat of een ander defect. Ook bij dieren psychopathologie waaronder psychopathie.

    Zelf-zucht, inmiddels een volstrekt inhoudsloos begrip. Iedereen denkt door de cultivatie daarvan in onze individualistische Westen dat er niets anders aanwezig is. Zoals het schijnen van de zon het zicht op de sterren onmogelijk maakt. Pas als de nacht van oorlog en armoede opduikt zie je de gemeenschapszin tussen alle leed weer zichtbaar worden. Rijkdom verarmt, hoe paradoxaal dat ook klinkt.

  26. Ruud Zweistra zegt:

    johanna_nouri 13-04-2010 00:17
    @ Ruud
    Dat is eerder een voorbeeld van dominantie. Jij eist dat anderen zich aan jou aanpassen. Moslims die een hoofddoekje dragen vragen niet dat jij je aan hen aanpast, maar slechts dat je hen vrij laat.

    Reactie:
    Het aanpassen aan anderen is een natuurlijk deel van het groepsproces zoals beschreven door Frans de Waal – je gaat ook niet naaktlopen. Naaktlopers vragen ook selchts dat je hen daarin vrijlaat, en desondaks zijn we zelfs zo ver gegaan om het te verbeide. Net als seks in het openbaar.

    Dus je argument is weer volkomen waardeloos.

    Citaat:
    Het zou trouwens een interessant experiment zijn om eens te kijken of jij in staat bent een discussie te voeren zonder aan moslims of joden te refereren. Ik kan het ook, dus als jouw spiegelneuronen werken, lukt het jou ook.

    Reactie:
    Ja hoor. Er is alleen veel minder noodzaak voor, en voor zaken zonder grote noodzaak heb ik geen tijd.

    En voor mijn huidige inbreng geldt dat het noodzakelijk is om de moslims de desensitiveren. Voor de uitleg van dat wooord, zie:

    johanna_nouri 13-04-2010 00:27
    Desensitiveren, wellicht is dat een idee? Met spinnen schijnt dat ook goed te werken.

    Vervolg:
    Natuurlijk is het zo dat de moslim is die de kruidje-roer-me-niet is, die bij het minste of geringste boos wordt, en bij wat meer prikkeling ontploft – figuurlijk én letterlijk.

    Van Salman Rushdie via Theo van Gogh tot Kurt Westergaard.

    De islam is een bom die op het punt staat af te gaan, en wacht op een aanleiding.

  27. An van den burg zegt:

    johanna.

    Ik beluisterde de lezing van Frans de Waal. Interessant, maar veel is niet te bewijzen. Wie poezen heeft gehad, hoeft geen onderzoek te doen elders, omdat poezen hun jongen ook beschermen voor allerlei soorten indringers. Ìs het wel "beschermen"? Ik denk het niet: als een poes een zwak jonkie krijgt wordt het zonder enige schroom uit het nest gegooid. Zelf meegemaakt met mijn poezen. Puur instinct.

    Oliefanten ruiken gedurende lange tijd aan stoffelijke overschotten van soortgenoten als zij die tegenkomen in oerwouden. Hoe kan iemand bewijzen WAT zij erbij voelen of denken??? (dieren denken niet).

    Ik blijf bij mijn eigen filosofie daarover: mensen hebben geen invoelingsvermogen. Wèl eenvoelingsvermogen, maar dat is weer instinct en eigen (groeps) belang.

    Wat heb je toch altijd mooie en interessante blogs, johanna. Dank! An.

  28. Zelf Reflectie zegt:

    An van den burg 13-04-2010 14:29,
    "als een poes een zwak jonkie krijgt wordt het zonder enige schroom uit het nest gegooid."

    Wie heeft gezegd dat empathie gemakkelijk is te begrijpen? Ben je niet aan het praten vanuit een ideaal over empathie?

    Vroeger werd gezegd "de mens is een sociaal wezen". Hoe zit het met de aso’s wordt er dan geroepen? Is dat een reden om het concept van sociaal overboord te gooien?

    Is leven zwart-wit (OF-OF) denken?

    Nee, leven is EN-EN denken. Je hebt socios EN aso’s. En daarom wijs je op zaken als psychopathie. De echte aso’s onder ons, gaat om 2-4%. Wat weer niet betekent dat je nu een vrijbrief hebt om ongenuanceerd over die andere 96% te denken.

    Wil je weten of empathie bestaat? Zoek het dan niet in de theorie of kijk niet naar je katten die je toch niet helemaal kunt begrijpen.

    Beantwoord dan de volgende vragen die dicht bij JOU staan:
    Vind je dat ik je niet kan vertrouwen?
    Vind je dat je mijn respect niet waard bent?
    Vind je dat ik je mag uitsluiten?
    Vind je dat jij de liefde van niemand waard bent?

    Kun jij een ander vertrouwen?
    Kun jij een ander liefhebben?
    Kun jij een ander uitsluiten?

  29. martin zegt:

    Mooi helder betoog. Zal er nog eens over nadenken.
    Een beetje teveel reacties van dezelfde mensen om
    die ook nog allemaal te gaan lezen.

  30. An van den burg zegt:

    ======Beantwoord dan de volgende vragen die dicht bij JOU staan:
    Vind je dat ik je niet kan vertrouwen? ———————————Wat is vertrouwen en waarin?
    Vind je dat je mijn respect niet waard bent?————————–Wat is respect?
    Vind je dat ik je mag uitsluiten?——————————————-Niemand kan mensen uitsluiten!
    Vind je dat jij de liefde van niemand waard bent?——————–Liefde bestaat niet!

    Kun jij een ander vertrouwen?————————Zie antwoord op vraag 1
    Kun jij een ander liefhebben?————————-Liefde bestaat niet, of het moet eigenliefde zijn!
    Kun jij een ander uitsluiten? ————————–Uitsluiten kan pas nà insluiten en dàt bestaat niet!

    Groet, An.

  31. An van den burg zegt:

    Zelf- Reflexie.

    =======Vroeger werd gezegd "de mens is een sociaal wezen". Hoe zit het met de aso’s wordt er dan geroepen? Is dat een reden om het concept van sociaal overboord te gooien?=======

    Ik heb een vraag aan jou over "sociaalzijn".

    Vind jij onze koningin Beatrix sociaal??

  32. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    Woordenboekje kopen en aan je therapeut vragen
    opzoeken;
    empathie
    sympathie
    ratio
    rationeel handelen
    psychopaat
    sociopaat
    deviant gedrag
    ——————
    er wordt hier bijna zwakzinnig gezeverd over zaken zonder enige kennis.
    ==psychopaten missen emathie— onzin.psychopaten en sociopaten zijn tot empathie in staat; zelfs in relatie tot hun slachtoffer; hun ontbreekt het aan iets anders; maar het gaat te ver om dat uit te leggen.

    het is duidelijk dat arnold patient is in een of andere niet genoeg gesloten inrichting.Hij gebruikt woorden waarvan hij de betekenis niet kent, maar die hij waarschijnelijk heeft opgepikt van een of andere terapeut.vermoedelijk is hij schizofreen of psychopaat.
    Vanuit groningen misschien, Mesdag hotel?

  33. Zelf Reflectie zegt:

    P.H.M. van de Kletersteeg 13-04-2010 21:41,
    Alleen als je als psychopaat uit ervaring praat ben je voor mij interessant. Aan nog meer theorie van een leek heb ik geen boodschap. De theorie maar ook de praktijk ken ik immers beter dan jij :-).

    Hoe vaak heb ik jou niet gecorrigeerd voor het verkeerde gebruik van termen? Schaamteloos terugprojecteren, bluffen en manipuleren, aan wie doet dat mij toch denken?

  34. Zelf Reflectie zegt:

    1) An van den burg 13-04-2010 16:11,

    Als jij niet over emoties beschikt kan ik je ze ook niet uitleggen. Kan ik aan een blinde vertellen wat het is om te zien? Kan ik aan een dove vertellen hoe mooi de 9e symphonie van Beethoven is?

    Empathie legt de golflengte vast. Dan pas kan het gesprek over de inhoud plaatsvinden. Bij jou is er geen golflengte te vinden dus hoef ik ook geen gesprek te beginnen.

    Jij en ik zijn dan aliens t.o.v. elkaar.

    2) An van den burg 13-04-2010 16:16
    Vind jij onze koningin Beatrix sociaal?

    Zie 1, mijn antwoord zal je niet kunnen begrijpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s