Afscheid van een beschaving (VK themablog)

Een van de leukste tv-programma’s om de zondag op een aangename manier mee door te brengen vind ik het programma van Ray Mears. Vandaag was hij te gast bij de Aboriginals, die zingen en schilderen om hun verhalen te behouden voor toekomstige generaties. Prachtige documentaire, maar ook triest, een beeld van een beschaving die bezig is te verdwijnen.

Ray Mears is bushcraft en survival expert, en hij maakt al jaren programma’s over bijvoorbeeld overleven bij Arctische temperaturen, heelhuids de Sahara uitkomen, de bushcraft van de Bosjesmannen. De serie die op dit moment loopt op Discovery Channel heeft als titel Ray Mears Goes Walkabout.

Bruce Chatwin - The SonglinesJaren geleden las ik The Songlines van Bruce Chatwin over de onzichtbare paden die Australië doorkruisen, de oude sporen die gemeenschappen met elkaar verbinden en oude grenzen volgen. De Aboriginals waren weliswaar nomaden, maar ze hadden hun eigen manier om hun terrein af te bakenen. Elke clan had zijn eigen lied, en dat lied werd doorgegeven van generatie op generatie. Zo kon het gebeuren dat stamleden die elkaar niet kenden wel wisten dat ze dezelfde roots hadden vanwege het lied dat de meenamen. Zo’n lied liep zagzag door het land en bepaalde daarmee tegelijkertijd ook welk land bij de stam hoorde. Het lied zelf beschrijft hoe het land werd gedroomd door de voorouders, de ‘ancestors’. Deze tijd wordt de ‘droomtijd’ genoemd.

De liederen beschrijven dus de schepping van het land, wat tot uiting komt in wat de scheppers in het land achterlieten, zoals karakteristieke rotsen, rivieren, beken, etc. Het is de religieuze plicht van de Aboriginal om ritueel door het land te trekken, de liederen van de voorouders te bezingen en met bezingen de wereld op te frissen. Dat trekken noemt men ‘going Walkabout’.

Het bijzondere van de songlines is dat ze aan de ene kant identiteit geven en aan de andere kant grenzen afbakenen. De verhalen over de voorouders en de schepping spelen in het verleden, maar als je het boek leest kom je al snel tot de conclusie dat ze niet alleen het verleden bepaalden, maar ook het heden en de toekomst. In het leven van de Aboriginal is de tijd gelaagd.

Van groot belang was het om je deze songlines, of routes, te herinneren. Het kon het verschil uitmaken tussen leven en dood. Het grootste deel van de Outback bestaat uit dor land en woestijn, waar regen schaars is en een jaar van overvloed kan worden gevolgd door zeven jaren van schaarste. Mensen moesten dus wel rondtrekken en waren afhankelijk van ruil met hun buren. De Aboriginals hadden formele regels voor de ruilhandel en formele routes waarlangs die handel moest plaatsvinden.

What the whites used to call the “Walkabout” was, in practice, a kind of bush-telegraph-cum-stock-exchange, spreading messages between peoples who never saw each other, who might be unaware of the other’s existence.

Iemand zegt in het boek: The trade route is the Songline. Because songs, not things, are the principal medium of exchange. Trading in ‘things’ is the secondary consequence of trading in song.

Voor ons westers begrip is dat maar moeilijk te vatten. De regels van de liederen worden mondeling overgeleverd en elk vers staat voor a stretch of country over which the song passed. A man’s verses were his title deeds to territory. Dat betekent niet dat iedereen van de stam het hele lied kent. Een songline kan een lijn door het hele continent beschrijven, duizenden kilometers lang, en het is goed mogelijk dat de verzen in tientallen verschillende talen worden gezongen.

Het denken van de Aboriginals is circulair. Het lied beschrijft hoe de aarde werd gedroomd door de voorouders en hoe het landschap daarmee werd gevormd. Het lied beschrijft ook hoe je je weg vindt in datzelfde landschap, een reisgids als het ware, door te luisteren naar de melodie, het ritme, de volgorde, de opvolging van klanken. En het zingen van het lied houdt de schepping in stand. Als het zingen stopt, houdt de schepping op te bestaan.

Aan dit alles moest ik vanmiddag terugdenken toen ik keek naar Ray Mears Goes Walkabout. Het boek van Chatwin verscheen in 1987 en we zijn nu ruim twintig jaar verder. Mears trok vandaag op met een Aboriginal vrouw die hem de sporen in het landschap liet zien en met hem schilderde met verftinten gemaakt met verschillende oker-grondsoorten en wat je verder in de bush zoal tot je beschikking hebt, waaronder houtskool (zwart). Ze schilderen de krokodil en spraken over het verhaal dat erbij hoorde.

De vrouw liet in het landschap de tekeningen zien die de stamleden aanbrachten tijdens hun rituele trektochten. Tekeningen die dreigden te vergaan, omdat de meeste Aboriginals nu in steden wonen en niemand nog de technieken beheerst om de tekeningen in stand te houden. Zij schilderde om de verhalen te behouden voor de generaties die na haar komen. Om het landschap te laten zien waarin zij niet meer zullen rondtrekken, want daar hebben ze tegenwoordig geen tijd meer voor. Ze zaten vlakbij een karakteristieke rots in, hoe kan het ook anders, de vorm van een krokodil.

Dit bericht werd geplaatst in Persoonlijk, Vrouwen en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Afscheid van een beschaving (VK themablog)

  1. martin zegt:

    Je blog plaatst afscheid van het blog in een ander licht. Afscheid kan groter zijn.

  2. Kokopelli zegt:

    @Johanna: Een bijzondere invulling van het thema "Afscheid".

    Mooi blog!

  3. @ martin
    Ik wilde helemaal niet denken aan afscheid nemen van het blog. Ik zat de afgelopen weken in een blogdip en dacht daar net uitgekomen te zijn. Ik wilde schrijven over afscheid van de oorlog, en met name over Indië, maar jij was me voor. Wat is afscheid van het blog als hele beschavingen verdwijnen?

    @ koko
    Dank.

  4. Ina Dijstelberge zegt:

    Vele beschavingen heeft de mensheid al achter zich gelaten. Hoeveel er nog zullen volgen ligt aan de destructie van de huidige overheersende beschaving. Wellicht dat we alleen weer terugkeren naar een natuurlijke staat,. De huidige natuurvolken hebben dan wel een stapje voor en mensen als Ray natuurlijk.

  5. @ Ina
    Ik kwam in de boekhandel vorige week het SAS Survival Handbook tegen en heb dat uit voorzorg vast gekocht

  6. thera zegt:

    Ik reserveer jouw bijdrage voor vanavond, dan kan ik in alle rust lezen en reageren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s