Over etnische en religieuze diversiteit – deel 4: christenen in Jordanië

Drie weken geleden schreef ik in mijn blog dat christenen in Jordanië in alle vrijheid hun geloof kunnen beleven en hun eigen kerken kunnen stichten. Dat deed flink wat stof opwaaien. Dat is merkwaardig, want de Jordaanse christenen zelf zijn positief over hun vrijheid. Morgen het laatste deel.

Kerk van St. Johannes de DoperGrieks-orthodoxe basiliek van St. Joris in MadabaFranciscaner kerk op Mount Nebo

Jordaanse christenen over de vrijheid van godsdienst
Onlangs verscheen een rapport van het US Department of State over de religieuze vrijheid in Jordanië. Jordaanse christenen geven aan dat ze zich in dit rapport niet herkennen. Zo zei de Latijnse patriarch van Jeruzalem, vader Refat Bader:

The … allegations of discrimination and narrowing of the rights of Christians in Jordan (in the report) are unfounded and the positive co-existence (in Jordan) is the best response to this report. Christians of Jordan are an essential part of the social fabric and one of the most important components of society. They are working side by side with their fellow Muslims, with the rest of the citizens of Jordan and all … religious and ethnic affiliations to serve their country.

Vorig jaar publiceerde het Council of Church Leaders in Jordan een uitgebreide verklaring over de positie van Jordaanse christenen (zie kader). Aanleiding daarvoor waren de negatieve berichten van Compass Direct, waarover morgen meer.

Statement issued by the Council of Church Leaders in Jordan – 4 February 2008

Firstly: The Situation of Christian Citizens

1. The proportion of Jordanian Christian nationals currently residing in the country comes to about 4%, and rises to 5% if we include Christian nationals residing abroad. It is worth noting here that the Christian citizens are not imported from abroad; they are Jordanian citizens, deep-rooted in this land since the days of the Prophets and the first Christian generation. There is a Council of Church Leaders residing in Jordan grouping the Bishops of the Greek Orthodox, Greek Catholic (Melkite), Roman Catholic, and Armenian Orthodox Churches. Ninety-five percent of Christian citizens in Jordan belong to one of these churches. Due to the small numbers of the followers of other churches, their religious Leaders reside in Jerusalem.

2. Christian nationals in Jordan live a normal life, in various towns and villages, in a secure and safe environment where they maintain good social relations with their Muslim compatriots. The two different religions did not produce two split communities: Muslim and Christian. Christians contribute to the social, economic, cultural and scientific life in Jordan, and serve in the army and in various government institutions on par with Muslim nationals. Many amongst them are in the front line with other intellectuals, and are educationally qualified in various fields. Christian leaderships enjoy good relations with both Muslim religious leaders and government officials.

3. Jordanian Christians do not fear at all that the Government might regress on its traditional policy of religious tolerance. Muslim and Christian nationals, as well as the government itself, are all subject to the Jordanian Constitution. Amendments and changes are not effected to the constitution as a result of a shift in mood here and there. According to the Constitution, Islam is the State religion; it is therefore only natural that some laws, such as personal status laws, stem from Islam. They are applicable to Muslims, but not Christians. To ensure equality, the Constitution and the laws in force stress the right of the churches to establish their own courts, with their own jurisdiction – on par with the Muslims´ Sharia Courts, in matters of Personal Status and Waqf. A Christian citizen, in such a case, has the right, and indeed an obligation, to resort to his/her Church Court; and the civil authority is obliged to implement relevant church court decisions. The churches are exempt from taxes just like the mosques and places of worship for Muslims. Christians have the right to build their own churches and schools, and to establish charity organizations and hospitals; and they have the right to exercise their religious rites with complete freedom.

If problems do arise, as they do in all societies, countries and religions, we, Jordanian Christians are more than capable of solving them with the relevant parties, and within our Jordanian home. We are citizens here and not strangers; therefore, we would never ask for an outsider to interfere in our internal affairs, speak in our name, or defend us.

4. Any Christian national has the right to join the army, the police, the security forces, or any other government institution. The law also preserves a number of seats in the Lower House of Parliament for Christian citizens. One or more Christian ministers serve in any Jordanian government, and Christian senators sit in the Upper House of Parliament. All of this is proof of the Authorities´ interest in seeing Christian citizens play an active role in government and in various political fields.

5. The Will of the Lord had chosen us, the Christians of this Land which was sanctified by Jesus and the Disciples, as well as the Prophets of the Old Testament, to carry the Message of love and peace. The Jordanian people, Muslims and Christians alike, have an ages-long experience of living together in peace and love, protecting our national unity constantly working to further solidify it. Jordanian Christians have never been exposed to violence or terrorism; to the contrary, they always lived an ordinary and peaceful social and political life alongside their Muslim compatriots. The Hashemite Family, as well as the government, protect with total care the Christian religious sites in Jordan, particularly Mount Nebo, Prophet Elya, John the Baptist at Makawer, and the Baptism Site; the government has generously given Churches pieces of land for free, in order for them to build churches and abbeys.

6. There is nothing a Christian national must fear from his/her Constitution or Government. He/She is a citizen enjoying all pertinent rights, just as a Muslim does. Difference in faith and multilateralism are legitimate matters protected by law. Relations between Muslims and Christians are very good, and so are the relations between the Christian leaders and all the Jordanian authorities. Christians are confident about their lives and futures in the country, and enjoy rights stipulated in the Jordanian Constitution, which Christians in Europe and America do not.

Issued in Amman, on February 4th 2008.

Signed by the Bishops of the Greek Orthodox, Greek Catholic (Melkite), Roman Catholic, and Armenian Orthodox Churches.

Dat Jordaanse christenen alle vrijheid genieten, is ook voor relatieve buitenstaanders goed waar te nemen. Zo noteerde NOS-correspondente Nicole le Fever, sinds 2006 woonachtig in Amman, op haar weblog:

De koning en zijn regering willen de wereld laten wat een prachtig tolerant land Jordanië is. En hoe goed de islamitische meerderheid en de christelijke minderheid samen leven. En dat is ook wel waar. Het gaat goed. Nu vormen de Christenen hooguit 5 % van de bevolking en is zo’n kleine groep makkelijker te tolereren, maar het respect over en weer is over het algemeen oprecht. Ik merk dat zelf ook. Een kalender van de christelijke feestdagen hoef je als westerling wonend in Jordanië niet bij te houden. In de supermarkt of op het schoolplein feliciteren mensen me met heilige dagen die mij persoonlijk even waren ontgaan.

En ook de Paus sprak zich in mei tijdens zijn bezoek aan Jordanië positief uit:

The opportunity that Jordan’s Catholic community enjoys to build public places of worship is a sign of this country’s respect for religion, and on their behalf I want to say how much this openness is appreciated.

En:

Today’s joyful celebration of the Eucharistic sacrifice expresses the rich diversity of the Catholic Church in the Holy Land.

Godsdienstvrijheid is verankerd in de Jordaanse wetgeving
Jordanië onderschrijft de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en heeft eind vorig jaar het 60-jarig bestaan van de UVRM uitbundig gevierd. Bron Bron Bron

Jordanië heeft het International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) al in 1975 geratificeerd, drie jaar eerder zelfs dan Nederland en in tegenstelling tot ons eigen land zonder enig voorbehoud. Artikel 18 van dit verdrag garandeert de vrijheid van religie. Ook in de Constitutie van Jordanië is de godsdienstvrijheid gegarandeerd (zie kader).

De Grondwet van Jordanië over godsdienstvrijheid

Article 6
(i) Jordanians shall be equal before the law. There shall be no discrimination between them as regards to their rights and duties on grounds of race, language or religion.
(ii) The Government shall ensure work and education within the limits of its possibilities, and it shall ensure a state of tranquillity and equal opportunities to all Jordanians.

Article 7
Personal freedom shall be guaranteed.

Article 14
The State shall safeguard the free exercise of all forms of worship and religious rites in accordance with the customs observed in the Kingdom, unless such is inconsistent with public order or morality.

Op basis van diezelfde Grondwet hebben de verschillende religies hun eigen officieel erkende rechtbank voor het familierecht. Moslims hebben een shari’a rechtbank, christenen hebben eveneens hun eigen rechtbanken.
Christenen worden in de Kieswet als minderheid erkend, net als een aantal etnische minderheden. 9 van de 110 parlementszetels zijn gereserveerd voor christenen. In het kabinet zijn informeel ministersposten voor christenen gereserveerd, hetzelfde geldt voor hoge overheidsfuncties. In het Hogerhuis zijn momenteel 4 van de 55 leden christen. En ook in de hogere militaire rangen zijn christenen vertegenwoordigd (met vier procent). Bron

Loopt het aantal christenen in Jordanië terug?
Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog had het gebied dat tegenwoordig Jordanië heet circa 225.000 inwoners, waarvan vier procent christenen, met name Grieks-Orthodoxen. Als gevolg van immigratie nam in de periode 1921-1946 het aantal christenen toe. Denk bijvoorbeeld aan de Armeense vluchtelingen. Ook onder de latere Palestijnse vluchtelingen bevonden zich christenen.
Schattingen van het huidige aantal christenen lopen uiteen. Het CIA World Factbook spreekt over zes procent christenen (2001). Pax Christi spreekt over meer dan 200.000 christenen op 5 miljoen inwoners (vier procent, 2006). Een percentage dat ook wordt genoemd door de Jordaanse ambassade in Nederland. De verklaring van de Jordaanse kerkleiders spreekt over vijf procent, met inbegrip van in het buitenland verblijvende Jordaniërs.

Het aantal christenen in het Midden-Oosten daalt inderdaad, maar de vraag is natuurlijk of dat het gevolg is van het gebrek aan vrijheid. Zo stelt een recent artikel in de National Geographic:

Their communities, composed of various Orthodox, Catholic, and Protestant sects, have dwindled in the past century from a quarter to about 8 percent of the population as the current generation leaves for economic reasons, to escape the region’s violence, or because they have relatives in the West who help them emigrate.

Het artikel laat ook een aantal christenen aan het woord, waaronder Mark, een christelijke Palestijn uit Bethlehem, al vijf jaar getrouwd met Lisa uit de oude binnenstad van Jeruzalem. Ze wonen niet samen onder één dak omdat dat niet mag van de Israëlische overheid. Mark vertelt:

80 percent of the Christian guys I grew up with have left for another country to find work.

Razek Siriani, een Syrische christen, vertelt:

It’s because of what Christians in the West, led by the U.S., have been doing in the East. To many Muslims, especially the fanatics, this looks like the crusades all over again, a war against Islam waged by Christianity. Because we’re Christians, they see us as the enemy too. It’s guilt by association.

Volgens Siriani zorgen Westerse christenen ervoor dat de situatie verslechtert als gevolg van de oorlogen in Irak en Afghanistan en de dreiging van regime change door de regering-Bush; een geluid dat je bij veel Arabische Christenen hoort. En de Syrische monnik Paolo Dall’Oglio zegt:

Muslims are us. This is the lesson the West has yet to learn and that Arab Christians are uniquely qualified to teach. They are the last, vital link between the Christian West and the Arab Muslim world. If Arab Christians were to disappear, the two sides would drift even further apart than they already are. They are the go-betweens.

Het zijn indrukken die bevestigd worden door cijfers. Veel mensen uit het Midden-Oosten trekken om economische redenen naar het westen. Een UN‑rapport over migratie en ontwikkeling in de Arabische regio uit 2006 stelt dat er rond het jaar 2000 ruim 78.000 Jordaniërs in het buitenland verbleven, waarvan bijna 47.000 in de Verenigde Staten en 21.500 in de Europese Unie (waarvan bijna de helft in in Duitsland). Het rapport stelt:

A combination of internal factors (demographic pressure at working ages, unemployment and low return to skills) and external factors (call for migrant workers in other parts ofthe world, particularly Europe), makes a continuation of migratory pressures a likely scenario in the coming years.

Wie de situatie in Jordanië enigszins kent, verbaast dat niet. Jordanië kent zeer veel jongeren (37 procent van de bevolking is jonger dan 15), het inkomen is relatief laag, het land heeft geen olie en weinig natuurlijke grondstoffen, de werkloosheid – zeker onder hoogopgeleiden is hoog, de bevolking groeide van 1,9 miljoen inwoners in 1975 naar bijna 6 miljoen nu, 14 procent van de bevolking leeft onder de nationale armoedegrens. In de hoofdstad kom je op straat koffieverkopers tegen met een academische opleiding. Veel jongeren zien een huwelijk met een westerling als een ticket naar een goed leven.

Ook uit een artikel in het Reformatorisch Dagblad van vorig jaar komt een gemêleerd beeld naar voren. Christenen vertrekken, met name naar Amerika. Sommigen zeggen dat dit gebeurt onder druk van Amerika en dat de toename van extremisme ook een reactie is op de kruistocht van Bush. Velen vestigen zich bij familie die daar al woont. Overigens geldt dat ook voor moslims, maar getalsmatig valt het bij christenen meer op. Ook de toename van het aantal vluchtelingen leidt tot een enorme druk op de samenleving, een druk die bijdraagt aan de emigratiestroom van hen die op zoek zijn naar een leven in voorspoed.

Conclusie
De godsdienstvrijheid van Jordaanse christenen is verankerd in de wetgeving en wordt niet bedreigd. Het aantal christenen loopt er terug, maar dat kent vooral sociaal-economische redenen; daarnaast voegen velen, ook moslims, zich bij familieleden die al eerder geëmigreerd zijn.

Eerdere blogs over dit onderwerp:
Over etnische en religieuze diversiteit – deel 2: het Pausbezoek
Over etnische en religieuze diversiteit
Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet
Interreligieuze dialoog in de praktijk (2)
Interreligieuze dialoog in de praktijk (1)
Hoop en compassie
Jordanië opent gebedscentrum voor baptisten
Aanval op Jordaanse kerk: 22,5 jaar cel

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten, Religie en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

16 reacties op Over etnische en religieuze diversiteit – deel 4: christenen in Jordanië

  1. N=1 zegt:

    Dank voor je graaf- en spitwerk.
    Interessant dat het Christendom daar zo ontzettend ver teruggaat.
    Benieuwd of men die kerk daar -als een soort oervorm- zou kunnen vergelijken met de huidige grote mondiale kerken, in een poging de ‘evolutie’ van de kerkleer in kaart zou kunnen brengen.

  2. Dat is inderdaad een interessante vraag. In de vroege Middeleeuwen lag het gebied al op de pelgrimsroute naar Jeruzalem. En nog weer eerder had je er de pilaarheiligen. Als je geïnteresseerd bent in het onderwerp, is ‘In de schaduw van Byzantium’ van William Dalrymple een aan te raden boek.

  3. Harry van Schalkwijk zegt:

    Is het daar in Jordanië ook toegestaan om openlijk atheïst of agnosticus te zijn, buiten het academische milieu ?
    Ik dacht het niet, hè ?
    Nee, dan ben je je leven niet zeker.
    Studenten uit Europa wordt niet voor niets nadrukkelijk aangeraden om steeds te doen alsof ze christen zijn, wanneer ze niet gelovig zijn.

    Het verbaast mij altijd weer hoe respectabiliteit in dat soort landen keihard verbonden is met het, soms overduidelijk gespéélde, geloof in profeten, goden, malle leefregels (bijvoorbeeld van pilaarheiligen) en andere dingen die op geen enkele manier onderbouwd kunnen worden.
    Daarmee wordt het kritisch denken toch volkomen stilgezet ?

  4. peter louter zegt:

    Goed gedocumenteerd. Jammer dat je niet ingaat op de opmerkingen die in het US-rapport zijn gemaakt met betrekking tot godsdienstvrijheid en het regelen van intereligieuze huwelijken.
    Dat het vertrek vooral te maken zou hebben met sociaal-economische omstandigheden, blijf ik betwijfelen. Ook in Nederland zitten er moslims in de Regering. Dat betekent nog niet dat iedere moslim zich hier thuis voelt.
    Niettemin heb je me meer overtuigd dan de vorige keer.

  5. N=1 zegt:

    #In de schaduw van Byzantium’ van William Dalrymple
    Kerst is bij ons in de familie een boekengeef-feest, deze tip is mooi getimed!! Thx.

  6. @ Harry
    Dat dat aangeraden wordt dat klopt. Niet omdat je anders vervolgd wordt, maar omdat je er veel vragen en discussies mee voorkomt. Jordanië een maatschappij is waar de meeste mensen religieus zijn, in meer of mindere mate. ‘Nergens in geloven’ zal dan ook op flink wat onbegrip stuiten. Atheïsme kan net zo min onderbouwd worden als geloven. Als je die vraag daar zou stellen zoals je hem hier nu formuleert, vraag ik me af of mensen dat als respectvol zullen opvatten. Wat er vooral in doorklinkt is dat je geloven maar ouderwets vindt. Wie zegt dat iemand die gelooft niet kritisch kan denken?

    Pilaarheiligen zijn trouwens vooral een vroegchristelijk fenomeen. Waarschijnlijk stel je daar zoiets als ons ‘paalzitten’ bij voor, maar dat is niet de realiteit.

    @ peter louter
    Er komt nog een laatste deel. Interreligieuze huwelijken zijn op zich niet verboden door de wet. Wel komen ze weinig voor. Moslimvrouwen mogen volgens het moslimrecht niet met niet-moslims trouwen. Een ook de christenen trouwen het liefst in eigen kring.
    Over emigratie naar bijvoorbeeld Amerika, vind je hier recente cijfers:
    http://www.dhs.gov/files/statistics/data/DSLPR08c.shtm, en dan zoeken op ‘Jordan’.
    Van de 3.936 Jordaniërs die in 2008 een permanente verblijfsstatus ontving, kwamen er 2.566 nieuw aan en bij 1.370 was sprake van aanpassing van een al bestaande status. De tabel geeft ook de toelatingscategorie aan:
    Family-sponsored preferences 1.302
    Employment-based preferences 297
    Immediate relatives of U.S. citizens 2.233
    Diversity 31
    Refugees and asylees 58
    Other 15

    Het staat je geheel vrij om te twijfelen. De uitspraken van Jordaanse christenen zelf en de cijfers laten echter een duidelijk beeld zien.

    @ N = 1
    Nog een boek,
    ‘De woestijnvaders. Levensverhalen van kluizenaars uit het vroege christendom’. Pieter W. van der Horst, Prometheus 1998

    @ allen
    Ik ben de rest van de dag druk en daardoor helaas niet in staat om te reageren.

  7. ron rozen zegt:

    Ik snap niet dat jij, getrouwd met iemand uit een liberaal islamitisch land je altijd zo fanatiek inzet voor de meest reactionaire moslims. Zodra het woord moslim valt sta je op de barricaden.

  8. joost tibosch sr zegt:

    Waarschijnlijk bedoelt Ron met meest reactionaire moslims terroristen. Ik heb je daar nog nooit fanatiek voor in zien zetten. Hopelijk scheert Ron weer niet alle moslims over één kam en noemt ze voor zijn gemak dan maar "meest reactionair"! Opkomen voor de godsdienstvrijheid van moslims heeft niets te maken met goedpraten van terrorisme of rotstreken!

  9. peter louter zegt:

    De vrijheid voor het christendom is niet dezelfde als die van de iskam.
    Missionering is bijvoorbeeld verboden
    Christen worden is ook verboden.

  10. joost tibosch sr zegt:

    @ Dat moeten ze dus afleren. En in verschillende moslimlanden lukt dat al best aardig. Een gezond gegroeide (dus ook met zo min mogelijk fricties)europese islam zou daarbij een grote steun kunnen zijn en wij zullen -hoe dan ook – op mensenrechten aan moeten dringen. Vraag is of "dan mogen zij bij ons ook niks" wel de beste manier is. Als christen heb ik daar sowieso moeite mee. IK ben ook niet onnozel en weet maar al te goed hoe moeilijk dat is en hoeveel tijd dat kan kosten! Zelf daarbij mensenrechten gaan overtreden, is wel het stomste wat we kunnen doen….

  11. P.H.M. van de Kletersteeg zegt:

    Voor de islam geldt geen vrijheid van godsdienst, maar geldt uitsluyitend en overal: de islam moet de macht hebben.
    Anderen zijn onder zeer strenge conditioes toegestaan, maar van vrijheid voor anderen is geen sprake.

  12. @ ron
    Vanwaar je bezwaar? Dit blog gaat over christenen in een liberaal islamitisch land. Heb jij problemen met de werkelijkheid?

    @ joost tibosch sr 14-12-2009 10:39
    Dank. Het is natuurlijk veel eenvoudiger om iedereen die zich moslim noemt op een hoop te gooien.

    @ peter
    Nee, dat klopt niet. De wet verbiedt evangelisatie niet en bekering evenmin. Meer hierover in mijn volgende blog.

    @ joost
    Noch evangeliseren noch bekeren is in Jordanië bij wet verboden. Sociaal-maatschappelijk doen zich wel problemen voor. Overigens van beide kanten. Wellicht te vergelijken met hoe het in Nederland nog niet zo lang geleden ook was en in sommige stromingen nog steeds is.

    @ P.H.M.
    Mijn blog gaat specifiek over Jordanië. En wat ik duidelijk maak is dat dus wel degelijk vrijheid van godsdienst geldt, en niet ‘onder zeer strenge condities’, maar in alle vrijheid en openheid.

  13. PeterV zegt:

    @Johanna

    Okay, nuttig blog. Je bent partijdig, maar dat mag uiteraard. En je toont je niet blind voor falen binnen de eigen gelederen.

    ==Atheïsme kan net zo min onderbouwd worden als geloven. Als je die vraag daar zou stellen zoals je hem hier nu formuleert, vraag ik me af of mensen dat als respectvol zullen opvatten. Wat er vooral in doorklinkt is dat je geloven maar ouderwets vindt. Wie zegt dat iemand die gelooft niet kritisch kan denken?==

    Je hebt nu de positie van de christenen uitgewerkt. Lijkt me wel een goed idee om ook de positie van de atheïsten/ongelovigen uit te werken. Uit jouw reactie op Harry van Schalkwijk maak ik al op dat dit problematischer ligt, wellicht door de emoties bij de bevolking.

    Mogelijk heeft de overheid (het koningshuis) er in het verleden veel werk van gemaakt de bevolking bij te brengen hoe het hoort om te gaan met christenen. Doen ze dat ook inzake ongelovigen?

    Mag ik in Jordanië proberen mensen te overtuigen van het niet bestaan van Allah? Is het onverstandig?

    PS. Ikzelf ben het trouwens volstrekt oneens met jouw idee dat atheïsme net als geloven niet onderbouwd kan worden.

  14. @ PeterV
    Hoe om te gaan met christenen is niet iets dat het koningshuis de bevolking hoefde bij te brengen. Moslims en christenen leven in Jordanië al eeuwenlang vreedzaam samen. Dat blijkt uit de reacties die ik aanhaalde, evenals uit de onderliggende artikelen. Er zijn een aantal knelpunten, dat klopt, met name als het gaat om evangelisatie en bekering. In het volgende blog zal ik daar nog over schrijven.

    Over de positie van atheïsten in Jordanië weet ik weinig, er wordt ook weinig over gepubliceerd. Ik schat in dat openlijk atheïsme op veel onbegrip zal stuiten. In lijn met hetgeen Harry daarover schreef. Ik kwam wel ergens tegen dat de registers van de burgerlijke stand de optie ‘religie: geen’ niet kennen.

    Wat betreft je P.S.: als jij daar nou zelf eens een blog over schrijft?

  15. PeterV zegt:

    Johanna, ik heb al de nodige blogs erover geschreven. :-)

  16. Pingback: Over etnische en religieuze diversiteit – deel 5: christenen in Jordanië II | Levantijnse berichten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s