Familie of de kunst van het samen zijn

Gisteren was het eindelijk zover. Onze familie uit Jordanië is aangekomen. Vader, moeder en twee zussen. Een warm weerzien. En een redelijke invasie.

Veel meer dan bij ons staat samen tijd doorbrengen centraal in de Jordaanse cultuur. Het gaat er niet om wat je doet, maar dat je het doet, samen. Met werken, of met niks doen, dat maakt niet zo uit. Samen kijken naar een Arabische soap. De aankondigingen langs zien komen voor de series die tijdens de Ramadan eindelijk weer uitgezonden zullen worden. Tash ma Tash 12, Baab el Hara 4. Series die maar een keer per jaar op tv komen, als verstrooiing tijdens de heilige maand. En daarna eindeloos op alle andere zenders herhaald zullen worden. Iets om het hele jaar naar uit te kijken. De voorpret voor een hele maand kijkplezier.

Terwijl ik vanmorgen wachtte tot iedereen eindelijk gereed was om op stap te gaan, besloot ik alvast een stukje van de heg te snoeien. Pa meldde gelijk dat hij dat wel zou doen, en dat mijn man dat natuurlijk al lang gedaan had moeten hebben. Dat klopte. Een half uur later: de beukenhaag en de lavendelhaag waren gesnoeid, het onkruid op het terras verwijderd, uitgebloeide bloemen uit de rozen verwijderd, het pad weer begaanbaar gemaakt, al het tuinafval bij elkaar geharkt. Een wereld van verschil, er was weer structuur. Een belangrijke les ook: hulp accepteren is erg prettig, het levert je tijdwinst op en veel plezier met elkaar, je hoeft niet alles alleen te doen.

Intussen waren we drie uur verder en gingen we eindelijk op stap. Dat was dan gelijk les twee. Iedereen wil best wat doen, graag zelfs, maar je moet wel leiding nemen, anders gebeurt er niks. En aangezien ik de gastvrouw ben, is het dus de bedoeling dat ik die leiding op me neem. Niet eenvoudig voor iemand die het liefst de anderen vraagt wat zij willen en dat dan gaat organiseren. Vanavond heb ik dus concreet aangekondigd wat we morgen gaan doen en hoe laat we vertrekken, dan weet iedereen waar hij aan toe is.

Nu schoot me ook de les van gisteravond weer binnen. Vraag niet wat mensen willen drinken. Vraag alleen of ze koffie of thee willen. Of ze mangosap willen of guavesap. Of ze 7 willen drinken, Pepsi of Mirinda. En als ze zeggen dat ze niks willen, schenk dan toch wat in en bied het aan. Je zult zien dat dan blijkt dat ze wel wat wilden, maar dat niet zeiden. Bescheidenheid siert de mens. Vraag dus ook niet een keer wat ze willen drinken, maar drie keer. Bij de derde keer is het niet meer beleefd om nee te zeggen en meld je dus wat je wilt.

Naar Utrecht gingen we dus vanmiddag, de dichtstbijzijnde stad. Lopen langs de grachten. Op weg naar de Dom komen we langs Flora’s Hof, in de negentiende eeuw een beroemde kwekerij, een groene oase in de sinds die tijd uitgedijde stad. Dat was ik vergeten, bloeiende planten is voor een Jordaniër uit het droge woestijnklimaat als het paradijs. Op dus naar de kloostertuin van de Domkerk, die vol staat met geneeskrachtige planten. Mijn schoonmoeder, een echte Bedoeïen die in de woestijn blindelings alle planten herkent en weet wat hun werking is, veert helemaal op. Een nieuwe manier om planten te determineren. Je moet er aan ruiken, dan weet je waar het op lijkt. Tot slot eten we ijs bij Venezia, de oudste ijssalon van Utrecht die al 80 jaar fabuleus Italiaans ijs produceert.

Op weg naar huis rijden we eerst nog langs Abu Anis, de Iraakse winkel op de Kanaalstraat. Tot mijn teleurstelling is het brood nagenoeg uitverkocht, terwijl ik gisteren te vroeg was voor de levering vanuit de Libanese bakker uit Antwerpen. Inmiddels ben ik echter een vertrouwde klant, zo blijkt. Want Abu Anis zegt, geen probleem, ik heb nog wel brood. Hij trekt de kast onder de toonbank open en tovert daar een hele voorraad brood uit te voorschijn. Neem alles maar mee, zegt hij, als je Jordaanse familie op bezoek is, dan is het zo op.

Ook koken is een familie-aangelegenheid. Niet zoals bij ons dat je uren alleen in de keuken staat. Nee, de bedoeling is juist dat je dat samen doet. Mehshi maken, gevulde groentes, doen alle vrouwen tesamen. Waraq dawali maken, de Jordaanse versie van dolma’s, eveneens. Vele handen maken licht werk. En tijdens het werken wissel je de laatste nieuwtjes uit. Als we dat in Jordanië doen, komen nichten en buurvrouwen ook langs en dragen hun steentje bij. In ruil brengen we ze later een deel van het eten dat we gemaakt hebben.

Vanavond maken we biriani ma’a jamberi, rijst met reuzengarnalen. Mijn zus en ik snijden samen de groenten voor de tajine die we erbij maken. Mijn man maakt de rijst en de garnalen. En later snij ik de rucola voor de salata tahinya, en mijn zus maakt de saus.

Maar dan blijkt dat ma geen garnalen eet, en besluiten we ter plekke dat we dan dus ook qalaya zullen maken, een traditioneel gerecht van de Bedoeïenen, met kleine stukjes lamsvlees in een saus van tomaten. Tot mijn verrassing meldt pa zich in de keuken om instructies te geven. Hij wil namelijk geheel eigenhandig de qalayah maken voor zijn vrouw. Sommige dingen zijn té belangrijk om aan anderen over te laten.

Inmiddels staan we dus met vier mensen in mijn keuken van krap twee bij twee meter. Het aanrecht staat vol met voorgesneden ingrediënten. In een verder verleden zou ik nu iedereen de keuken, mijn territorium uitgejaagd hebben. Maar nu? Ik geniet. En ik ben blij. Ze zijn hier pas een dag. En ze voelen zich volledig thuis!

Inmiddels is het een uur ’s nachts. Iedereen is naar bed. Ik kijk in alle rust terug op de dag. Ik verbaas me over de veerkracht van mijn pas verworven kat, de ‘erfenis’ van mijn moeder. Toen hij nog bij mijn moeder woonde, vluchtte hij naar boven zo gauw er iemand kwam. Om pas weer voorzichtig naar beneden te komen als ze zeker wist dat iedereen weg was. Gisteren zat ze dus de hele dag in de tuin en ik was bang dat ze eieren voor haar geld zou kiezen en zich niet meer zou laten zien. Maar naarmate de avond vorderde, zag ik de tweestrijd. Om de haverklap stond ze weer voor de deur naar binnen te kijken. Deed ik de deur open, dan keek ze om het hoekje en liep weer weg. Om er vijf minuten later weer te zitten. Uiteindelijk won de wens om binnen te zijn in haar nu vertrouwde huis met haar vertrouwde nieuwe baasjes het van de angst voor al die vreemden die zoveel meer geluid produceerden dan ze gewend is. Niet dat je dat op je eigen conto kunt schrijven overigens, want de hersens van een kat werken simpel: mijn huis is waar mijn eten staat. En dat is dus het belangrijkste: eten vlakbij de deur, zodat ze een reden heeft om terug te komen en weer binnen te stappen.

Zondag heb ik een nieuw kleed in de mand gelegd. Sommige dingen kun je echt niet bedenken. Ze ging er gelijk in liggen. Ze heeft eindelijk haar eigen vaste plek in huis gevonden. Een uur geleden kwam ze vijf minuten nadat ik haar riep naar binnen. Weer vijf minuten later lag ze in diepe slaap in de mand. Deze kat komt er wel.

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten, Persoonlijk en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

9 reacties op Familie of de kunst van het samen zijn

  1. jbourbon zegt:

    Wonderlijk, hoe ik hier dingen lees, die je zo kunt omzetten naar de Spaanse familie tradities.
    Zou dat dan nu nog de lang vervlogen invloed zijn van de vroegere samenwerking, cq. integratie, van de oorspronkelijke Spanjaarden en/met de zogenaamde "Moren"?

    Leerzaam! En vooral aardig te zien dat die oude invloeden hier nu als "echt" traditioneel Spaans worden benoemd en als zodanig gevoeld. Zo kan het verkeren, maar kost blijkbaar veel tijd.

    Jammer dat de Nederlandse anti-multiculturele angsthazen dit soort dingen niet (willen) zien.

    Blijven boeren en "wat de boer niet kent dat vreet ´ie niet". En dat is geen specifiek verwijt aan de agrarische sektor in NL uiteraard. Diegenen die zich hierdoor wel aangesproken voelen, zien we vanzelf weer langskomen. Of ze dan nog iets nieuws te melden hebben moeten we uiteraard op voorhand wel betwijfelen.

    Veel plezier nog met de familie.

  2. Antoinette Duijsters zegt:

    Prachtig vertelt, je familiebezoek. Nog veel plezier samen.

  3. @ jbourbon
    Ik ben zelf wel eens een maand in Andalucia geweest en ik denk dat er absoluut aansluiting is tussen de twee culturen. Erfenissen in het landschap, zoals de waterkanalen vanuit de bergen naar het dal bijvoorbeeld. De taal met de gutturale klanken. Zowel Arabisch als Spaans vragen erom dat je als het ware durft te zingen. De eerste keer dat ik zonder gêne een Arabische zin uitsprak was als poëzie, je mond die klanken vormt die je bewust niet kunt uitspreken. Schakel dat bewuste uit en gebruik je gevoel, en het werkt.

    Daarnaast denk ik dat beide culturen sterk wat je noemt een ‘wij’ cultuur zijn. Dat kan verwantschap zijn. Wat ook kan is dat we dat in Nederland vroeger net zo goed veel sterker hadden, alleen zijn we hier steeds individualistischer geworden. In de Arabische cultuur is de piramide van Maslow misschien minder passend. Veel belangrijker dan je eigen zelfrealisatie is het welzijn van de groep.

    En dat werkt dan natuurlijk twee kanten op. Als je je zelf niet lekker voelt of chagrijnig bent bijvoorbeeld. Een vriend zei wel eens: waarom lach je niet? Nu je zo verdrietig kijkt is het mijn opdracht te zorgen dat je weer gaat lachen.

    Nog een overeenkomst: het machismo. Toen iedereen gisteren eindelijk wakker was zei pa alleen maar: aboeja ga het ontbijt maken. En dat doe je dan, ook weer samen natuurlijk.

    De rol van ouderen is ook anders dan bij ons. Voor mijn familie is het ondenkbaar dat je je moeder zou ‘wegstoppen’ in een bejaardenhuis. Ouderen moet je eren, ze hebben veel levenservaring, je moeder heeft je leven gegeven. En als ze oud wordt is het jouw tijd om voor haar te zorgen. Voor mij betekende dat een kentering in de relatie met mijn moeder.

  4. Ruud Zweistra zegt:

    De door jou beschreven cultuur is de reden dat de door jou beschreven landen arm zijn vergeleken bij het Westen.
    Voor de uitwerking, zie hier: http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/sociologie/westerse_organisatie.htm
    Voor andere versies van jouw verhaal, zie hier:
    http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/sociologie/cultuur_vermenging_analogie_familie_bronnen.htm
    Voor andere aspecten van deze cultuur, zie hier: http://www.rijnlandmodel.nl/achtergrond/sociologie/westerse_organisatie_clan-stam-denken_bronnen.htm
    .

  5. criticus zegt:

    You are a very talentfull writer!

  6. @ antoinette
    Dank je. Genieten inderdaad, het is zo makkelijk.

    @ criticus
    Thanks for the compliments.

  7. @ ruud zweistra
    Zou je denken? Heeft het verder niks te maken met het feit dat men in een woestijnrijk, waterarm, mineraal- en oliearm gebied woont denk je? Of dat men in grote mate afhankelijk is van toerisme als inkomstenbron en dat conflicthaarden rondom dan niet bepaald meewerken?
    Verder is er ook niets mis met het arbeidsethos van de mensen die ik ken. Zeven dagen per week, 12 uur per dag, en dat dan 3 maanden lang voordat je een vrije dag neemt. Kom daar maar eens om in Nederland. Wel een verschil: als je vrij bent, ben je echt vrij en ga je genieten.
    Ik zie ook wel nadelen van de clancultuur. Maar evenzo goed zijn er minstens zoveel nadelen van de ik cultuur. Want dat is de tegenstelling, niet die jij beschrijft. Hier is het ‘ieder voor zich en God voor ons allen’ en zelfs dat laatste tegenwoordig niet meer. Ieder voor zich dus. Dat betekent dat de vraag of mijn moeder zorg nodig heeft niet wordt bepaald door haar behoefte daaraan, of door een objectief vastgestelde noodzaak, maar door mijn agenda. In mijn familie hebben we lang volgehouden dat het goed ging. Tot ik de vraag stelde: als je nou eens loslaat wat het voor jou betekent, en puur kijkt naar wat je ziet, wat is dan je conclusie? Ja, toen was de conclusie dat het slecht ging.
    Dat is in de Arabische cultuur volstrekt ondenkbaar. En wederkerig natuurlijk. Ik zorg voor mijn familie, maar ik kan dus ook altijd op hen rekenen. Als een verre neef geldproblemen heeft, ook al heeft hij die zelf veroorzaakt, dan gaan we toch kijken wat we kunnen doen. Als mijn verre tante een operatie nodig heeft en die niet kan betalen, dan zamelen we met zijn allen genoeg geld in om het toch mogelijk te maken. Solidariteit heet dat. En daar is niks mis mee.

    Jij denkt kennelijk dat er wat schort aan het organisatievermogen van een clancultuur, getuige de links die je gaf. Een voorbeeld om ’s over na te denken. Stel morgenochtend om 9.00 uur overlijdt een familielid van je. Aan jou de opdracht om: de begrafenis te regelen zodat die laten we zeggen om 13.00 uur kan plaatsvinden, tenten op te zetten zodat je de komende drie dagen 3000 mensen kunt ontvangen die komen condoleren, eten en drinken verzorgen voor die mensen, en niet te vergeten binnen nu en een uur de hele clan te informeren. Onmogelijk? Ja, in Nederland vinden we zelfs vier dagen om een begrafenis te regelen al te weinig, zo heb ik zelf onlangs nog mogen ervaren. In Jordanië is dit echter volkomen normaal. Men doet het gewoon.
    Zou je er ook langer over kunnen doen? In theorie wel. Echter dat gaat dan wel ten koste van het respect voor de dode.

  8. jbourbon zegt:

    Die Ruud toch.
    Heb je het over familiebanden en tradities zoals die in verschillende culturen bestaan, komt ´ie toch weer met z´n stokpaardje. Het maakt gewoon niet uit waarover het gaat, hij heeft altijd overal een antwoord op: http://www.rijnlandmodel.nl/xxxxxxx

    Als er ooit nog een wijze man moet worden aangesteld als opperhoofd van de wereld, moet dat natuurlijk Ruud Zweistra worden.

    Op een mooie gouden troon, en bij elke vraag van een onderdaan zegt ´ie dan, met zachte doch doordringende stem: "RHEINLANDPOLDER!!!!".

    En dan kijkt ´ie er heel streng bij, staart in de verte en slaat een diepe zucht, terwijl de onderdaan diep buigend en dankbaar voor zoveel wijsheid, achterwaards schuifelend de troonzaal verlaat.

    Bij de uitgang krijgt íe dan van Hofnar Ron Rozen, PHM Kletersteeg of janplezier een gratis exemplaar van de bijbel uitgereikt.
    Nee, niet díe bijbel, die andere; "Het Rijnlandmodel".

    Pas dan, en niet eerder, zullen we allemaal nog lang en gelukkig leven.

  9. Pierra zegt:

    Een mooi verslag van het bezoek van je familie. Prachtige tradities. Nederland en andere noordelijke landen denken dat ze voorlopen, maar hebben juist erg veel verloren laten gaan.
    Fijne dagen gewenst.
    Groet,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s