Medisch toerisme: de schaduwzijde

Armoede wakkert de illegale handel in nieren aan. Vorige week schreef ik een blog over medisch toerisme naar Jordanië, en een aantal bloggers maakte toen opmerkingen over orgaanhandel. Voldoende om me daar eens verder in te verdiepen. En toeval bestaat niet: deze week publiceerde Al Jazeera een artikel over de bloeiende orgaanhandel in Irak.

Wereldwijd neemt de vraag naar donornieren sterk toe. Mensen die te arm zijn om hun gezin te onderhouden, verkopen uit arren moede hun nier en ontvangen daar zo’n 3000 dollar voor. Dat lijkt niet veel, maar in een land als Irak is dat bijna een gemiddeld jaarsalaris en ook in Jordanië is dat 60 procent van een jaarsalaris. In Irak leeft bijna een kwart van de Irakezen onder de armoedegrens van 2,2 dollar per dag, in Jordanië ongeveer 15 procent.

Irak
‘Ik heb een lening afgesloten om mijn huis te kunnen bouwen. Ik dacht dat ik wel werk zou kunnen vinden, zodat ik mijn schuld kon aflossen. Wat ik echter dagelijks ontvang is niet genoeg om mijn gezin te kunnen laten eten. Ik heb acht kinderen.’
Karim Hussein is een van de honderden mensen die het afgelopen jaar de lange reis naar Baghdad maakte om daar zijn nier af te staan. Hij ontving er 3000 dollar voor, geld waar hij wanhopig om verlegen zat.

De armoede in Irak wakkert de illegale handel in menselijke organen aan. Zo’n 23 procent van de Irakezen leeft in armoede, ze moeten overleven van 2,2 dollar of minder per dag. Ook de werkloosheid is hoog, minstens 18 procent volgens de VN, maar onofficiële schattingen maken zelfs melding van 30 procent.

Een beeldverslag van Al Jazeera

De orgaanhandelaren die de deals sluiten tussen degenen die wanhopig worden van de armoede en degenen die wanhopig genoeg zijn om te betalen om het leven van een dierbare te redden, hangen meestal bij de ziekenhuizen rond. Volgens de Irakese wet is het toegestaan om je organen te doneren, maar verkoop is verboden. Toch komt het voor dat mensen veel geld betalen voor een nier.
‘Ik heb een nier voor mijn neef gevonden door de handelaren buiten het ziekenhuis’, zegt Sadik Hamza. ‘Hij kostte meer dan 15.000 dollar. Het meeste daarvan gaat naar de handelaren die twee derde opeisen, de donor ontving slechts een derde.’

Dr. Walid Al-Khayal, eigenaar en chef-chirurg van het Al-Khayal privéziekenhuis, zegt dat hij onmogelijk kan nagaan of de donor en de ontvanger een financiële overeenkomst voor de transplantatie hebben gesloten. ‘We controleren of de donornieren functioneren en niet ziek zijn, en we gaan na of hij donor de nier kan missen. Dan sturen we hem naar het ministerie van Gezondheid voor een compatibiliteitsonderzoek. We kunnen eenvoudig niet nagaan of er sprake is van donatie of verkoop tegen een bepaalde som geld.’

De meeste klanten kopen organen van andere Irakezen. Het nieuws over de groeiende markt verspreidt zich echter snel door de regio, zodat ook donors uit andere landen in het Midden-Oosten al gesignaleerd zijn. Bron

Jordanië
‘Mohammed’ is zo’n donortoerist. Een beslissing waar hij nog dagelijks veel spijt van heeft. Zeven jaar geleden verkocht hij zijn nier voor drieduizend dollar. ‘Het begon met plezier, toen twee vrienden me meenamen naar Baghdad voor een vakantie. Toen we daar aankwamen, vertelden ze me dat ze hun nieren hadden verkocht, dat ze gezond waren en geld verdiend hadden. De Libanese handelaar vertelde me dat mijn linker nier sowieso niet werkte, dus waarom zou ik hem niet verkopen. Ik heb er spijt van. Ik voel me moe en na de operatie heb ik een allergie ontwikkeld. Zo was het daarvoor niet. Bovendien was dat geld snel uitgegeven.’
Mohammed was een schoolverlater en daarna ging hij gevangenis in, gevangenis uit vanwege vechtpartijen. Zijn moeder zegt dat hij na de operatie veranderd is. Vorig jaar haalde hij vijf van zijn vrienden over om niet naar Egypte te gaan om hun nier te verkopen. ‘Ik heb ze verteld dat ze er morgen spijt van zullen hebben. Je bent de hele tijd moe en het geld is zo verdwenen’. Bron

Het verkopen van organen is in Jordanië verboden. Er staat een maximumstraf op van één jaar. Slechts in een zeer beperkt aantal gevallen komen zaken voor de rechter en volgt een veroordeling. In de meeste gevallen krijgt de donor dan een straf, veelal gaan de handelaren vrijuit.
Zo werden in 2007 81 gevallen van illegale orgaanverkoop ontdekt, een aantal stromannen en leveranciers van medische voorzieningen werden gearresteerd, maar over het algemeen wegens gebrek aan bewijs weer losgelaten.

Ook werd geconstateerd dat een toenemend aantal mensen wordt verleid hun organen buiten Jordanië te verkopen. De president van de Jordaanse Vereniging voor Nefrologie zei daarover: ‘Illegale nierhandel neemt toe, omdat het aantal dialysepatiënten met 250 tot 300 per jaar groeit, waardoor de vraag naar niertransplantaties toeneemt. Niertrafficking is moeilijk op te lossen, de handelaren richten zich op buurten die in armoede vervallen zijn en buiten de behoeften van beide partijen uit: de patiënt die een nier nodig heeft en de verkoper die geld nodig heeft.’

Bijna 15 procent van de Jordaniërs leeft in armoede. Door de toenemende inflatie geraken meer mensen onder de armoedegrens van 700 dollar per jaar, 2 dollar per dag. Een onderzoek van de Hoge Commissie voor Orgaantransplantatie wees uit dat het overgrote merendeel van de donoren afkomstig is uit de regio Baqaa, met name uit het Palestijnse vluchtelingenkamp dat zich daar bevindt. 55% van de verkopers is man, jonger dan 31 jaar. Bijna 47 procent is gehuwd, 60 procent had alleen de lagere school doorlopen, 43 procent kwam uit een zeer arme familie. De meesten hadden geen crimineel verleden. Bron
Patiënten betalen gemiddeld 20.000 dollar voor een nier, waarvan de verkoper ongeveer 3000 dollar krijgt, waarvan hij dan nog wel zijn reiskosten en medicijnen ook moet betalen.

Jordanië levert een gevecht met de zwarte markt in nieren, die groeit door het toenemend aantal gevallen van nierfalen en een tekort aan echte donors. De handel is niet zonder gevaren bleek vorig jaar. De Jordaanse overheid stelde toen dat in de laatste drie jaar 35 mensen waren overleden tijdens niertransplantaties, vaak mensen die hun nier verkocht hadden.
Het grootste deel van de operaties vond vroeger plaats in Irak, maar na de invasie sturen de handelaren jonge mannen naar Pakistan, India en Egypte. Veel van de ziekenhuizen daar zijn niet hygiënisch, waardoor complicaties kunnen optreden bij de operatie.

De 65-jarige vader van Abeer Ahmed onderging al vier maanden dialyse, toen werd geconstateerd dat er sprake was van nieratropie. Hij had een niertransplantatie nodig, en de enige optie was om dat in Duitsland te doen, maar daar was een wachtlijst van een jaar. Abeers broer benaderde een handelaar. Na een aantal tests leverde de zevende verkoper een match op. Twee maanden na de niertransplantatie die in Egypte plaatsvond, overleed hij. Niet duidelijk was of dat te wijten was aan complicaties bij de transplantatie of aan een virusinfectie die hij in Egypte tijdens de dialyse opliep.

De 24-jarige Khaled verkocht zijn linker nier in Egypte voor 4000 Jordaanse dinar, nadat zijn vriend hem aan een handelaar voorstelde. Vier maanden later begon hij zich onwel te voelen, hij had last van een lage bloeddruk. De dokters vertelden hem dat zijn rechter nier niet voldoende bloed kreeg en dat het mineraalniveau in zijn bloed gedaald was. Hij heeft nu problemen met zijn urinewegen. Al het geld dat hij ontving door de verkoop van zijn nier heeft hij uitgegeven aan medische behandelingen. Hij is bang dat hij nierfalen ontwikkelt.

Jordanië werkt aan een wet die vervolging van artsen die binnen of buiten Jordanië illegaal transplantaties uitvoeren, mogelijk maakt. In dat geval kunnen ze in Jordanië bij verstek veroordeeld worden of via Interpol worden opgespoord en uitgeleverd.

Bloeiende orgaanhandel
Al in 2004 schreef de WHO in een rapport dat: ‘the international trade in human organs is on the increase fuelled by growing demand as well as unscrupulous traffickers.’
In datzelfde jaar nam de World Health Assembly een resolutie aan, die onder meer verzocht: ‘to take measures to protect the poorest and vulnerable groups from “transplant tourism” and the sale of tissues and organs, including attention to the wider problem of international trafficking in human tissues and organs.’

Alleen al in de Verenigde Staten wachten meer dan 80.000 mensen op een niertransplantatie. Een rapport van het Europees Parlement uit 2003 gaf aan dat in Europa 120.000 mensen dialyse ondergaan en 40.000 mensen wachten op een donor. Duizenden mensen overlijden terwijl ze wachtten op een donor. Er is dus een enorme markt voor degenen die bereid zijn hun organen te verkopen.

Jaarlijks worden wereldwijd circa 70.000 niertransplantaties uitgevoerd. Orgaanhandel neemt daarvan circa tien procent voor haar rekening. Veelal gaat het daarbij om criminele netwerken die koper en verkoper met elkaar in contact brengen. Ook ondersteunen zij ziekenhuizen en klinieken waar de transplantaties worden uitgevoerd zonder dat er vragen worden gesteld.

In 2008 werd een Indiase arts ervan beschuldigd honderden nieren te oogsten van arme arbeiders, die vervolgens aan rijke patiënten werden verkocht, soms in het buitenland. Naar verluidt kregen de slachtoffers tweeduizend dollar voor hun nier, maar er waren ook mensen die beweerden dat de nier gedwongen werd verwijderd nadat de patiënten gedrogeerd waren. Ook in Zuid-Afrika was eerder sprake van een incident.

Vaak is het lastig om vast te stellen of er sprake is van illegale handel. In veel landen is het toegestaan om organen te doneren. Het probleem wordt versterkt door de verouderende bevolking, hoge bloeddruk en zwaarlijvigheid, en door de afname van verkeersslachtoffers, een van de belangrijkste groepen van orgaandonors. Doordat er in Azië, Zuid-Amerika en Afrika veel weerstand is tegen het gebruik van organen van overledenen, neemt de vraag naar levende donors toe. Veel landen die traditioneel het centrum van de orgaanhandel waren, waaronder China, de Filippijnen en Pakistan, hebben nu de handel in organen strafbaar gesteld. Aan de andere kant heeft Iran het financieel compenseren van doneren juist officieel gesanctioneerd. Dit was in zoverre succesvol dat in 11 jaar tijd de wachtlijst voor niertransplantatie is opgelost. Bron

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten, Ontwikkelingshulp en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Medisch toerisme: de schaduwzijde

  1. Antoinette Duijsters zegt:

    En het zal alleen nog maar erger worden als de armoede toeneemt. En dat staat er te gebeuren. Ondanks alle mooie rapporten van de VN, wordt de kloof tussen arm en rijk alleen maar groter.

  2. jbourbon zegt:

    Goed verhaal.
    Maar de armoedegrens in Jordanië van 15 % is een gegeven dat me niets zegt. In Nederland ligt de armoedegrens bijna op hetzelfde percentage. Toch kun je Nederland en Jordanië qua welvaart nauwelijks met elkaar vergelijken.
    Het noemen van cijfers en vooral percentages is vaak geen enkel bewijs voor welke stelling dan ook. Hangt meestal zeer sterk af van de kontekst, en die wordt verder bijna nimmer ter sprake gebracht.

    Vaak zie je het noemen van het gemiddelde inkomen van mensen ergens ter wereld, simpelweg omgerekend naar Euros. Als je dan niet meerekent wat de gemiddelde levenskosten zijn is dat een cijfer dat nergens op slaat en alleen tot doel heeft emotie op te wekken.

    "Oh, die verdient maar 2 Euro per dag!"
    De gemiddelde Nederlander denkt dan "oh, wat erg, da´s helemaal niks…").
    Maar als de gemiddelde levensonderhoudskosten in dat land een faktor 20 lager liggen dan in Nederland (en dat is op vele plaatsen in de wereld tamelijk normaal, vaak zelf nog veel meer), betekent dat dan niks meer of minder dan dat er door die persoon minimaal 1200 Euro per maand wordt verdient, vertaald naar nederlandse begrippen.

    Kan alsnog weinig, veel of net genoeg zijn, heeft dan echter beslist niet meer die emotionele lading die veelal beoogd wordt.
    Het noemen van dat soort cijfers/percentages blijft dan alleen een vreemd soort propaganda, waarbij het doel blijkbaar de middelen heiligt.

    En tegen dat soort weergave, danwel manipulatie, van cijfers teken ik protest aan, ook hier.

  3. @ jbourbon
    Ik snap je punt van de statistieken, die soms niet alles zeggen, zeker als je een land niet kent. Om dat propaganda te noemen vind ik wel erg kort door de bocht. Je noemt propaganda in relatie tot een beoogde emotionele lading.
    Wel jbourbon, daar kan ik kort over zijn. Ik hoef geen gegevens te manipuleren om een trieste werkelijkheid te laten zien. Die werkelijkheid spreekt voor zich helaas. Er liggen legio rapporten die dat kunnen onderbouwen, en het voert te ver om die hier aan de orde te stellen.

    Armoede is relatief. Maar de grens van 2 dollar per dag is dat niet. Die grens is internationaal geaccepteerd als zijnde het minimumbedrag dat je nodig hebt om in je basis levensbehoeften en die van je gezin te kunnen voorzien.

    Mijn eerste reactie was om die armoede met verdere concrete cijfers te onderbouwen, maar daar ben ik al snel mee gestopt. Ik nam mij bekende rapporten nog eens door en was blij dat ik daar cijfers aantrof die het gezicht van de armoede laten zien.
    Daarna kwam het cynisme: omdat jij me van propaganda ofwel manipulatie beschuldigt, zoek en vind ik concrete indicatoren die laten zien dat er armoede heerst. En daar ben ik dan nog blij mee ook.

    Alsof armoede een nieuw fenomeen is. En alsof het hier niet om mensen gaat. Mensen die nauwelijks een huis kunnen betalen, die de gasflessen om op te koken niet kunnen betalen, die geen geld hebben voor eten, van wie kinderen op jonge leeftijd overlijden.

    Overigens: in Nederland leeft ongeveer 10 procent van de bevolking onder de armoedegrens. Je noemde het tussen neus en lippen door, maar dat is natuurlijk een triest gegeven. Wat onder meer tot uiting komt in het feit dat er in Nederland zo’n 80 voedselbanken zijn, omdat mensen niet voldoende geld hebben om eten te kopen. En meer en meer zie je ook kledingbanken en ruilwinkels.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s