Irak: overleven in een wereld van oorlog en geweld

Conflict als ‘normaal’ verschijnsel
In Irak is voor het eerst een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de geestelijke gezondheid van de bevolking. Ondanks het feit dat de Irakezen al jaren leven onder zeer stresserende omstandigheden, bleken veel minder mensen dan verwacht last te hebben van een posttraumatische stressstoornis.
De Irakezen hebben op een of andere manier coping strategieën ontwikkeld waardoor ze dertig jaar onrust hebben weten te overleven, mede doordat behandeling nauwelijks voorhanden is.
Het onderzoek is niet alleen uniek voor Irak. In het hele Midden-Oosten is – op Libanon na – nog nooit zo’n grootschalig onderzoek naar de geestelijke gezondheid uitgevoerd.

Irak: decennia van geweld en instabiliteit
Het onderzoek is om een aantal redenen belangrijk. Het geeft een goed beeld van het voorkomen van psychische problemen onder de Irakese bevolking, en van het effect van geweld op het Irakese volk.
De situatie in Irak is uniek te noemen: het land leeft al lange tijd onder instabiele en stressvolle omstandigheden, waar inmiddels meerdere generaties door geraakt zijn. Denk aan: acht jaar oorlog met Iran, de invasie van Koeweit, de Golfoorlog in 1991, dertien jaar economische sancties, de invasie en de daarop volgende machtswisseling in 2003, gevolgd door jaren van extreme onzekerheid.
Naast de continue dreiging van geweld zijn er ook in het dagelijks leven veel stressoren, zoals gebrek aan: water, sanitaire voorzieningen, voedsel, werkgelegenheid, toegang tot de gezondheidszorg.
Het gevolg van dit alles is dat het land zich in een zeer complexe psychosociale situatie bevindt, en het moeilijk is om met slechts een beperkt verklaringsmodel de huidige toestand te begrijpen en een helder beeld van de toekomst te geven.

Blootstelling aan geweld eist zijn tol
Uit het onderzoek komt naar voren dat ongeveer een derde van de bevolking last heeft van psychologisch onbehagen, en een op de negen mensen een te diagnosticeren psychische stoornis heeft. Deze relatie tussen trauma en psychische problemen blijkt ook uit het Libanese onderzoek. Mensen met een psychische stoornis blijken vaker blootgesteld te worden aan traumatische gebeurtenissen. Ook komt naar voren dat mannen meer worden blootgesteld dan vrouwen, wellicht doordat mannen meer risico’s nemen en daardoor vaker in gevaarlijke situaties terechtkomen. Weduwen en gescheiden vrouwen lopen meer risico’s dan gehuwden. Werklozen en gepensioneerden vertonen eveneens meer symptomen. Dit ligt in lijn met andere onderzoeken.

In zijn algemeenheid komen psychische stoornissen in Irak niet vaker voor dan in Libanon. Wel is er duidelijk meer sprake van angststoornissen. Een belangrijke reden daarvoor kan zijn dat mensen symptomen eerder lichamelijk dan psychisch uiten. Niet ptss, maar angststoornissen, fobieën en depressies staan op de voorgrond. Hoewel bijna de helft van de onderzoeksgroep was blootgesteld aan ten minste één majeur trauma, komen posttraumatische stressstoornissen (ptss) naar verhouding weinig voor (3,59%). Dit geeft aan dat, in tegenstelling tot de overheersende gedachte dat ptss de hoofduiting van blootstelling aan trauma is, er andere manieren zijn waarop onbehagen tot uiting komt.

Irakezen blijken veerkrachtig te zijn
Het rapport vermeldt een aantal culturele factoren die belangrijk zijn om het patroon van psychische stoornissen onder de Irakese bevolking te kunnen begrijpen. Zij verklaren mede waarom ptss veel minder voorkomt dan verwacht.
Psychiaters die al lang in Irak werken geven aan dat Irakezen gevoelens van angst en onbehagen eerder zullen uiten door lichamelijke symptomen dan door psychologische. Daarnaast rust er op psychische stoornissen in Irak een zwaar stigma, waardoor de onderzochten wellicht minder symptomen rapporteren dan ze feitelijk hebben.
Een tweede factor is dat de lange periode van conflict ertoe kan hebben bijgedragen dat zich een acceptatie heeft ontwikkeld dat sommige conflictervaringen ‘normaal’ zijn (je gaat je persoonlijke abnormale reacties als ‘normaal’ beschouwen, omdat iedereen om je heen hetzelfde ervaart). Er is dus sprake van sociale aanpassing aan trauma. Door de herhaalde blootstelling aan trauma en negatieve ervaringen heeft men een gevoel van ‘resilience’ (veerkracht) ontwikkeld.
Sociale steun van familie en omgeving bieden een gevoel van troost en bemoediging. De omgeving biedt praktische hulp. Er zijn meer mogelijkheden om onbehagen en woede te uiten, en er zijn veel rituelen de bijvoorbeeld de dood omgeven die onbehagen op een sociaal-acceptabele manier kanaliseren.
Tot slot speelt religie een belangrijke rol: mensen beschouwen gebeurtenissen zoals een verlies als ‘het goddelijk lot’.

Uit eerder onderzoek onder Irakese vluchtelingen in Amerika bleek al dat geloof, toewijding aan een politiek doel, en het psychologisch voorbereid zijn op marteling bescherming lijken te bieden tegen ongewenste psychologische gevolgen.
Ook bleek uit dit onderzoek dat nadat mensen traumatische gebeurtenissen hebben doorstaan, het wegvallen van sociale contacten en de scheiding van familieleden een belangrijke rol spelen bij het bestendigen van psychiatrische symptomen, met name depressie en ptss.
Ten derde bleken sociale factoren, zoals gebrek aan taalvaardigheid, sociale en economische tegenslag, angst voor uitzetting en de situatie in het land van herkomst invloed te hebben op het herstel van ptss en andere gevoelens van onbehagen. En ook in dit onderzoek bleken Irakezen vaak te somatiseren.

Aanpassing als overlevingsstrategie
Het onderzoek maakt melding van het feit dat de beschikbaarheid en toegankelijkheid van behandeling in Irak erg laag is, minder dan 7% werd daadwerkelijk behandeld. Dit is een duidelijk punt van zorg. En het draagt bij aan de noodzaak van de Irakezen om hun gedragingen aan te passen en veerkracht te ontwikkelen als een noodzakelijk iets om te overleven. Een aanpassing die van de mensen die zo langdurig blootstaan aan trauma en geen toegang hebben tot hulpverlening, zijn tol eist. Zeventig procent van degenen die lijden aan een psychische stoornis blijkt suïcidale gedachten te hebben.

Wat nog niet is onderzocht is hoe vroegere en herhaaldelijke blootstelling aan trauma de latere ontwikkeling van mensen beïnvloedt. En evenmin welke prijs mensen betalen voor hun veerkracht. Voor het begrijpen van het grote veerkrachtige vermogen van de Irakezen is ook onderzoek naar de rol van familie, religie en cultuur noodzakelijk.

Dit alles in het licht van het feit dat de ervaring leert dat zelfs na tientallen jaren van vrede er nog steeds een verband is te vinden tussen oorlogstrauma en psychische problemen.Denk bijvoorbeeld aan de problemen die Nederlanders anno 2009 nog steeds ondervinden als gevolg van hun ontberingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Problemen niet alleen voor degenen die de oorlog meemaakten, maar vaak ook voor hun kinderen.

Bij mij riep het onderzoek ook nieuwe vragen op. Hoe komt het dat ptss in Irak relatief weinig voorkomt, en in Palestina, met een vergelijkbare cultuur en sociale structuur, juist erg veel? Heeft dat te maken met het feit dat in Irak geweld als een soort continue, stabiele ‘achtergrondruis’ aanwezig is? En dat in Palestina er veel meer dynamiek zit in de oorlog & vrede, met rustiger perioden en perioden waarin het geweld weer sterk oplaait?

Lees meer:
Iraq Mental Health Survey 2006/7 – World Health Organization, 2009

Dit bericht werd geplaatst in Midden-Oosten, Oorlog & geweld en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Irak: overleven in een wereld van oorlog en geweld

  1. peter louter zegt:

    Leerzaam. De uitkomsten lijken me geloofwaardig. Ik meen dat in WOII in Nederland ook sprake was van zulke coping-strategieën.
    Het verschil met Palistina is denk ik dat nagenoeg de hele wereld ze tot slachtoffer verklaart in een mate die het ontwikkelen van coping-strategieën belemmert.

  2. Pingback: Over solidariteit of het gebrek daaraan | Levantijnse berichten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s