De woestijn rukt op

“Wat kan ik met mijn planten doen?” vraagt Mohammad Barawi, een boer uit de Jordaanvallei. Salim Abdullah uit de zuidelijke stad Karak bidt voor regen, zodat zijn gerstoogst niet verloren gaat. Mohammed en Salim maken zich zorgen. Het is in Jordanië droger dan het in de afgelopen vijftig jaar ooit geweest is.

En met hen veel anderen elders in de wereld. Volgens een onlangs verschenen rapport van de Internationale Federatie van het Rode Kruis zijn natuurrampen als gevolg van de klimaatverandering op dit moment een belangrijkere oorzaak van volksverhuizingen dan oorlog en vervolging.Daarmee ontstaat een nieuw soort vluchteling: de ecologische vluchteling, hij die naar elders trekt omdat op zijn grond het leven onmogelijk is geworden. Hij zoekt een goed heenkomen als gevolg van de stijging van de zeespiegel, verwoestijning, overstromingen en andere natuurrampen.Op dit moment gaat het naar schatting wereldwijd om ruim 19 miljoen mensen. De verwachting is dat hun aantal tegen het eind van 2010 gegroeid zal zijn tot vijftig miljoen.

In Nederland maken we ons vaak zorgen over de stijging van de zeespiegel en de overvloed aan water. En we vragen ons af waarom mensen in het Midden-Oosten niet meer van hun leven maken. Een tamelijk riante positie voor een land waar de beschikbaarheid van water vanzelfsprekend is.In een land als Jordanië betekent water vooral keuzes maken. Wil je drinkwater, wil je groenten en fruit kunnen eten, of gebruik je het water voor weidegronden en het verbouwen van voer voor je kuddes? Elke keuze heeft ingrijpende gevolgen voor de bevolking. Het is kiezen tussen drie kwaden.

Verwoestijning in Jordanië
Jordaanse landbouw bedreigd door laagste regenval sinds vijftig jaarJordanië is een voorbeeld van een land waar de gevolgen van de klimaatverandering steeds duidelijker worden. Het land staat in de top-10 van waterarme landen.
Het woestijnkoninkrijk Jordanië heeft geen meren en slechts één rivier, de Jordaanrivier. Een rivier die inmiddels gereduceerd is tot een smal stroompje, doordat Israël het water van de rivier aftapt om het land te kunnen irrigeren.

Jordanië is dus nagenoeg afhankelijk van de regen die jaarlijks in het winterseizoen valt om haar onderdanen van voldoende water te kunnen voorzien. De regen die er valt, wordt zoveel mogelijk opgevangen. Jordanië kent een aantal natuurlijke ondergrondse reservoirs, bijvoorbeeld het grote bassin bij Disi, ten noorden van de Wadi Rum. In een aantal rivieren, zoals de Mujib rivier, zijn dammen gebouwd en wordt het water in bekkens opgeslagen.

Als gevolg van de klimaatverandering worden de zomers in Jordanië echter steeds heter en in tegenstelling tot vroeger valt er in de winter nauwelijks regen. In de afgelopen vijftig jaar is nog nooit zo weinig regen gevallen als nu. Dit jaar is slechts twintig (centraal Jordanië) tot dertig procent (noord Jordanië) van de normale hoeveelheid regen gevallen. De stuwmeren bevatten slechts 27 procent van de normale watervoorraad. De situatie is zo ernstig dat regeringsfunctionarissen de bevolking op Tweede Kerstdag 2008 opriepen om te bidden voor regen.

Jordanië heeft ongeveer 45.000 hectare bebouwbaar land, waarvan 27.500 hectare gecultiveerd is. De droogte heeft grote gevolgen voor de bevolking. Zestig procent van de akkerbouwers zijn kleine boertjes. Zij zijn bang dat de regering helemaal zal stoppen met de watertoevoer naar hun akkers, en in plaats daarvan het Koning Hussein Kanaal zal omleiden naar de hoofdstad Amman, zodat de mensen daar voldoende water voor de huishouding tot hun beschikking hebben.

Uitdrogende bronnen
Droogte in Jordanië bedreigt duizenden olijfbomenHonderdtwintig kilometer ten zuiden van Amman ligt het kruisvaarderstadje Karak. In de laatste decennia voorzagen minstens twintig bronnen de mangroves van water, waardoor de lokale bevolking de stad kon omtoveren tot een groene oase. Maar op dit moment zijn al vijftien bronnen opgedroogd, waardoor de dertigduizend olijfbomen ten dode zijn opgeschreven. Ook de vooruitzichten voor de tarwe- en gerstoogst zijn abominabel slecht; men vreest dat de zaden in de grond zullen rotten als gevolg van watergebrek. Het beschikbare water wordt gebruikt om te wassen en te koken, nu als gevolg van de chronische tekorten de watervoorziening wordt gerantsoeneerd. De boeren voeren water uit de stad aan om hun bomen toch water te kunnen geven, maar door de hoge kosten kunnen ze hun land niet zo vaak bevloeien als eigenlijk nodig is.

Geen geld om de schapen te voeren
Jordaanse veestapel bedreigd door hoge prijzen van voerJordanië is nog steeds overwegend een plattelands- en bedoeïenensamenleving. Veel mensen zijn voor hun levensonderhoud afhankelijk van hun veestapel: schapen, geiten, (Nederlandse) koeien en kamelen. Een traditionele manier van leven, die je moeilijk achter je kunt laten om over te stappen naar iets anders.

De droogte zorgt ervoor dat weidegronden verdrogen en het verbouwen van voedergewassen wordt steeds moeilijker. Bovendien heeft de regering vorig jaar de subsidies op veevoer sterk afgebouwd, omdat de prioriteit ligt bij drinkwater. De prijs van veevoer ligt nu drie keer zo hoog als een jaar geleden. Voor veel boeren wordt het voer voor hun vee daardoor onbetaalbaar. Sommigen zijn geen andere uitweg meer dan hun kudde slachten. De veestapel is in korte tijd geslonken van 4,1 miljoen naar 3,4 miljoen. Sinds vorige zomer zijn de prijzen van vlees bijna verdubbeld.

Kunnen we in de zomer nog groente eten?
Ook in de noordelijker gelegen Jordaanvallei is er een ernstig tekort aan water. In januari kondigde de regering zelfs een verbod af om gedurende de zomermaanden – mei tot september – groenten en bladgroenten te verbouwen. Met de maatregel hoopt men voldoende water te hebben om Amman, Irbid en andere steden van water te kunnen voorzien. Buiten het zomerseizoen zal het water waarschijnlijk ook gerantsoeneerd worden, waardoor ruim 11.000 hectare bomen slechts vijftig tot zestig procent van de normale hoeveelheid water krijgt, net genoeg om te kunnen overleven.

De afgelopen drie dagen is er gelukkig veel regen en sneeuw gevallen, zodat de regering het verbod gelukkig weer heeft opgeheven. De bekkens bevatten nu 47 procent van hun maximum capaciteit. Een klein lichtpuntje voor de boeren, die nu eindelijk hun zaaigoed uit kunnen zetten. Een lichtpuntje ook voor de economie, want een deel van de groenten wordt geëxporteerd naar Europa en brengt daardoor geld in het laatje.

Vervuiling
Tot overmaat van ramp is het Koning Abdullah kanaal, dat Amman voorziet van eenderde van haar waterbehoefte, vervuild met olie. Het kanaal brengt jaarlijks zestig miljoen kubieke meter water van Israël naar Jordanië, een overeenkomst die onderdeel is van het Wadi Araba Vredesakkoord uit 1994.

De Yarmouk rivier ontspringt op de zuidoostelijke hellingen van de berg Hermon, vormt een natuurlijke grens tussen Syrië en Jordanië over veertig kilometer en vormt daarna de grens tussen Israël en Jordanië. Het 110 kilometer lange Koning Abdullah kanaal loopt van het Meer van Galilea naar de Dode Zee.

Een regeringsfunctionaris die anoniem wilde blijven, meldde dat de vervuiling afkomstig was van de Israëlische grens; anderen zeggen dat de bron van de vervuiling afkomstig is van het noordwestelijk deel van de Yarmouk.

Bijbelse Zoutzee droogt op
Het waterniveau in de Dode Zee zakt gestaag. Klimaatdeskundigen in Jordanië, Israël en Palestina vrezen dat de Bijbelse Zoutzee over vijftig jaar geheel opgedroogd zal zijn. Jordanië is daarom op zoek naar financiers om een verbindingskanaal aan te leggen tussen de Rode Zee en de Dode Zee.

Het kanaal zou de zuidelijke Wadi Araba, de woestijn die Jordanië van Israël scheidt, doorsnijden en zo een natuurlijke grens tussen de twee landen vormen. Omdat de Rode Zee 570 meter hoger ligt dan de Dode Zee, kan het kanaal ook worden benut voor witte stroom. De Dode Zee ligt 400 meter onder de zeespiegel en is het laagste punt ter wereld.

De Wereldbank financiert een haalbaarheidsstudie naar het kanaal. Maar Egypte geeft nu al aan dat ze bang is dat het kanaal grote schade zal toebrengen aan de koraalriffen in de Rode Zee.

Foto’s: © IRIN / Middle East Online

Dit bericht werd geplaatst in Klimaat, Midden-Oosten en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

8 reacties op De woestijn rukt op

  1. antoinette duijsters zegt:

    Een goed blog over zeer ernstige zaken.

  2. Jack Pastoor zegt:

    @JH: weer een artikel waarin ik een aantal nieuwe zaken heb gelezen die ik nog niet wist. Oa de gevolgen van de oprukkende woestijn voor Jordanië. Iets wat natuurlijk wel voor te stellen was, maar waarvan het toch beter is om exacte cijfers te krijgen.

    De watervoorziening, of de macht daarover is iets wat zich in elk woestijngebied afspeelt. Er zijn in de VS vele films over gemaakt. Boeren die het met hun grotere boerenburen aan de stok krijgen omdat de watervoorziening wordt afgesneden. Ik vermoed dat er in Landen zoals Marokko,Tunesië, Saoedi Arabie enz vele, vele verhalen bestaan die verhalen over gevechten en oorlogen rondom verschillende oases.
    Het gebrek aan water en de dreiging om dat in te zetten als wapen in het MO is ook altijd vanaf het begin van de politieke en nationalistische conflicten aanwezig geweest. Syrië en Turkije hebben er bijna een keer oorlog om gevoerd en Israel werd vanaf het begin van haar bestaan bedreigt met het afsnijden van de watervoorziening.

    Quabouter heeft er geloof ik niet zo lang geleden een goed blog over gemaakt. Een blog dat jammer genoeg weer vrij vlot verzande in het gebral van voor en tegenstanders van….? In ieder geval niet positief ter verbroedering. Als er geen oorlog komt, dan is het waarschijnlijk een geluk bij een ongeluk dat het waterprobleem voor alle betrokken partijen zo nijpend is dat dit wel eens tot samenwerking zou kunnen dwingen. In Israel zijn ze in ieder geval al jaren bezig om uit te zoeken op welke manieren er water “gewonnen” kan worden. Ook wordt nu (eindelijk?) een échte grote campagne gestart om zuinig te zijn met water.

    Overigens ben ik exact dezelfde problematiek tegen gekomen in Rajasthan in de buurt van de Thar woestijn. Pas als de situatie nijpend wordt lijken mensen te luisteren. Daar gaat het om een gebied met eigenlijk maar één stam in een staat. Het maakt geen verschil. Er wordt op de ene plek op grote schaal water verspild terwijl nog geen tien km verderop er bij wijze van spreken wordt gevochten om water. Als je er naar vraagt zeggen de mensen. “We here no water problem!” En ze laten rustig zestig liter goed water weg lopen om een warme douche te kunnen nemen.

    Overigens bestaat volgens mij het plan van water via een kanaal van de rode zee naar de dode zee over te brengen al heel lang. Ook is de relatie tussen Jordanië en Israel stabiel genoeg om een dergelijk gezamenlijk project aan te gaan lijkt mij.

  3. @ JP
    Dank voor de tip van de Qabouterblog, ga ik lezen.
    Het gaat niet alleen om watervoorziening, maar ook om controle over de toegang tot water. Zo ontspringt de Jordaanrivier in Syrië en loopt vervolgens via de Golan Israël binnen; lager vormt hij de grensrivier tussen Jordanië en Israël. Israël zet de woestijn in bloei, met als gevolg dat de hoeveelheid water die Jordanië bereikt, drastisch is afgenomen. Het Vredesakkoord biedt hier deels een oplossing voor.
    Vervolgens mondt de Jordaan uit in de Dode Zee, die om dezelfde reden dus nu opdroogt.

    Er wordt inderdaad al lang gesproken over een kanaal tussen de Rode Zee en de Dode Zee. En dat ligt niet zo eenvoudig. De Wadi Araba grensstreek is een no go zone. Als je er doorheen komt je ook talrijke checkpoints tegen. Het water uit de Rode Zee is uiteraard zout water, dus je zult het ook moeten ontzilten. En de hamvraag is natuurlijk: wie betaalt het, hoe wordt het water verdeeld? En dan hebben we het nog niet eens over de ecologische effecten op de koraalriffen van de Rode Zee, voor zowel Jordanië als Egypte een belangrijke bron van inkomsten. De koraalriffen intact houden is op zijn beurt ook weer een belangrijk ecologisch doel. Ziehier de complexiteit van het probleem.

    Vanmiddag was ik in de boekhandel, waar ik een boek aantrof van de Duitse hoogleraar Harald Welzer onder de titel "De klimaatoorlogen. Waarom in de 21ste eeuw gevochten wordt".
    Hij stelt dat de conflicten in de 21ste eeuw niet meer gaan over ideologieën of politieke systemen, maar in de eerste plaats over de toegang tot natuurlijke hulpbronnen als water, olie, gas en vruchtbaar land. Hij stelt verder dat het ongebreideld exploiteren van de natuur tot gevolg heeft dat de armste gebieden de grootste klappen krijgen. Westerse landen ontwikkelingen nu al strategieën om klimaatvluchtelingen buiten de deur te houden.
    Een voorbeeld daarvan is het conflict in Darfur, dat niet primair een etnisch conflict is zoals de populaire gedachte is, maar vooral een conflict tussen gevestigde boeren (‘Afrikanen’)en nomadische veefokkers (‘Arabieren’) met als inzet de toegang tot water en vruchtbare weidegronden. Welzer noemt het conflict in Darfur de eerste klimaatoorlog.

    Kortom een interessant boek dat ik nu gelezen en waar ik te zijner tijd uitgebreid verslag van ga doen.

  4. Party_Dog zegt:

    Water , en vooral het gebrek eraan , gaat een probleem worden….en niet alleen in het MO vreest de wetenschap.

  5. Martijn van Calmthout schreef op 21 maart in het Kenniskatern van de Volkskrant over het boek van harald Welzer: Klimaatverandering is (ook) oorlog

  6. Harry van Schalkwijk zegt:

    Dat klopt, en in de NRC werd van Harald Welzers boek weinig heel gelaten.
    Karel Knips bespreking ervan op 11 april 2009 was nogal vernietigend. Dat had een boeiend debat kunnen worden, maar het is er niet.
    Harald Welzer heeft het ernstig mis geloof ik.

  7. anoniem zegt:

    @ Harry van Schalkwijk
    Wat interessant was aan dat artikel, was de ernaast geplaatste grafiek. Die wel degelijk een neerwaartse trend in neerslag laat zien. Ik snapte niet hoe dat samenging met de tekst.

    Het Midden-Oosten bezien vanuit het gebrek aan waterperspectief is overigens wel interessant. Regelmatig lees ik over onenigheid tussen landen die ermee te maken heeft. Gelukkig leidt dat tot nu toe niet tot conflicten. Voor mij biedt het boek van Welzer een perspectief dat nieuw licht op sommige zaken laat schijnen.

  8. Pingback: Waterschaarste bedreigt vrede Midden-Oosten | Levantijnse berichten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s